ΤΟΥΡΚΟΛΙΒΥΚΟ ΜΝΗΜΟΝΙΟ Στο επίκεντρο των διπλωματικών εξελίξεων βρέθηκε το τουρκολιβυκό μνημόνιο του 2019, μετά την επικύρωσή του από τη Βουλή των Αντιπροσώπων της Ανατολικής Λιβύης στις 20 Οκτωβρίου.
Η κίνηση προκάλεσε την αντίδραση της Αθήνας και της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ενώ οι Ηνωμένες Πολιτείες κάλεσαν τις χώρες της Ανατολικής Μεσογείου να επιλύσουν τις διαφορές τους μέσω διαλόγου και διαπραγματεύσεων.
Το ζήτημα έθεσε στο Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ η Μόνιμη Αντιπρόσωπος της Ελλάδας, πρέσβης Αγλαΐα Μπαλτά, κατόπιν οδηγιών του υπουργού Εξωτερικών Γιώργου Γεραπετρίτη. Η ελληνική παρέμβαση πραγματοποιήθηκε κατά τις κεκλεισμένων των θυρών διαβουλεύσεις, με την Αθήνα να επισημαίνει τις πιθανές επιπτώσεις της εξέλιξης στη σταθερότητα και την ασφάλεια της Ανατολικής Μεσογείου.
Ελληνική παρέμβαση στο Συμβούλιο Ασφαλείας
Η ελληνική πλευρά υπογράμμισε ότι η γεωγραφία και οι κανόνες του Διεθνούς Δικαίου της Θάλασσας δεν μπορούν να μεταβάλλονται μέσω μονομερών ενεργειών. Παράλληλα, επανέλαβε ότι παραμένει προσηλωμένη στην αναζήτηση λύσης για την οριοθέτηση των θαλάσσιων ζωνών, μέσα από διάλογο και διαπραγματεύσεις με τις λιβυκές αρχές.
Η συζήτηση έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς αποτελεί την πρώτη φορά που το συγκεκριμένο ζήτημα τίθεται στο Συμβούλιο Ασφαλείας. Μέχρι πρότινος, οι θέσεις των ενδιαφερόμενων πλευρών είχαν αποτυπωθεί κυρίως μέσω επίσημων επιστολών και χαρτών που είχαν κατατεθεί στον ΟΗΕ. Αντίστοιχες παρεμβάσεις είχαν πραγματοποιήσει και άλλες χώρες της περιοχής, μεταξύ των οποίων η Κύπρος, η Αίγυπτος και η Ιταλία.
Η Αθήνα επανέλαβε, επίσης, τη θέση της υπέρ της αποχώρησης των ξένων παρεμβάσεων από τη Λιβύη και της ενίσχυσης της πολιτικής διαδικασίας, με στόχο την ενοποίηση των κρατικών θεσμών της χώρας. Όπως επισημάνθηκε, η σταθερότητα της Λιβύης δεν μπορεί να επιδιώκεται με τρόπο που δημιουργεί νέες εντάσεις ή θίγει τα κυριαρχικά δικαιώματα άλλων κρατών.
Η θέση των ΗΠΑ για τις θαλάσσιες διαφορές
Τη δική του τοποθέτηση για τις εξελίξεις διατύπωσε και το Στέιτ Ντιπάρτμεντ, απαντώντας σε ερώτημα του ERTnews και της δημοσιογράφου Λένας Αργύρη σχετικά με την επικύρωση του μνημονίου και τις πιθανές επιπτώσεις του στην ασφάλεια της Ανατολικής Μεσογείου, καθώς και στις αμερικανικές ενεργειακές επενδύσεις και ερευνητικές δραστηριότητες.
Εκπρόσωπος του αμερικανικού υπουργείου Εξωτερικών τόνισε ότι η Ουάσινγκτον ενθαρρύνει τους εταίρους της στην περιοχή να επιλύουν τις διαφορές τους για τις θαλάσσιες ζώνες μέσω διαπραγματεύσεων που διεξάγονται με καλή πίστη.
Σύμφωνα με την ίδια δήλωση, η διευθέτηση των εκκρεμών ζητημάτων μπορεί να δημιουργήσει ευνοϊκότερες συνθήκες για εμπορικές επενδύσεις και ερευνητικές δραστηριότητες προς όφελος της ευρύτερης περιοχής. Παράλληλα, η αμερικανική πλευρά υπενθύμισε ότι η Ελλάδα και η Τουρκία είναι σύμμαχοι στο ΝΑΤΟ, καλώντας τις δύο χώρες να συνεχίσουν τον διμερή διάλογο για την αντιμετώπιση των διαφορών τους.
ΕΕ: «Άκυρο και ανυπόστατο» το μνημόνιο
Σαφή θέση κατά του τουρκολιβυκού μνημονίου διατύπωσε η Ευρωπαϊκή Ένωση, αντιδρώντας στην επικύρωσή του από τη Βουλή των Αντιπροσώπων της Λιβύης.
Στην ανακοίνωση που εκδόθηκε εκ μέρους των 27 κρατών-μελών, η επικεφαλής της ευρωπαϊκής διπλωματίας, Κάγια Κάλας, επανέλαβε ότι η συμφωνία Τουρκίας – Λιβύης παραβιάζει τα κυριαρχικά δικαιώματα τρίτων κρατών και δεν συνάδει με το Δίκαιο της Θάλασσας.
Η ευρωπαϊκή θέση, όπως επισημαίνεται, είχε διατυπωθεί ήδη στα συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου τον Δεκέμβριο του 2019 και επαναβεβαιώθηκε τον Ιούνιο του 2025. Η ΕΕ θεωρεί ότι το μνημόνιο είναι άκυρο και ανυπόστατο και ότι δεν μπορεί να παράγει έννομα αποτελέσματα για τρίτα κράτη.
Παράλληλα, η Ένωση υπογράμμισε ότι η διατήρηση ενός σταθερού και ασφαλούς περιβάλλοντος στην Ανατολική Μεσόγειο αποτελεί στρατηγική προτεραιότητα, καλώντας όλες τις χώρες να σέβονται τα κυριαρχικά δικαιώματα των κρατών-μελών και το Διεθνές Δίκαιο, συμπεριλαμβανομένης της Σύμβασης του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS).
Γεραπετρίτης: «Δεν πρόκειται να εφαρμοστεί»
Κατηγορηματικός ως προς τη στάση της Ελλάδας εμφανίστηκε ο υπουργός Εξωτερικών Γιώργος Γεραπετρίτης, δηλώνοντας ότι το τουρκολιβυκό μνημόνιο δεν πρόκειται να εφαρμοστεί. Ο ίδιος επανέλαβε ότι η συμφωνία δεν παράγει νόμιμα αποτελέσματα, ενώ προανήγγειλε σειρά επαφών με εταίρους και συμμάχους για τον συντονισμό των επόμενων κινήσεων.
Η ελληνική διπλωματία, σύμφωνα με τον υπουργό, παραμένει σε ετοιμότητα απέναντι σε κάθε ενδεχόμενο και διατηρεί στη διάθεσή της όλα τα νόμιμα μέσα για την προάσπιση των κυριαρχικών δικαιωμάτων της χώρας. Σε αυτά περιλαμβάνεται και η δυνατότητα επέκτασης των χωρικών υδάτων, στο πλαίσιο των δικαιωμάτων που προβλέπει το Διεθνές Δίκαιο.
Οι τελευταίες εξελίξεις επαναφέρουν στο προσκήνιο τις διαφωνίες για την οριοθέτηση των θαλάσσιων ζωνών στην Ανατολική Μεσόγειο, με την Αθήνα να επιδιώκει τη διεθνή στήριξη των θέσεών της και να ζητά την επίλυση των διαφορών στη βάση του Διεθνούς Δικαίου.
