ΡΟΗ ΕΙΔΗΣΕΩΝ

Ο τεχνοκρατικός μεσσιανισμός και η ανθρώπινη ευθύνη

ΣΥΓΧΡΟΝΟΣ ΣΤΟΧΑΣΜΟΣ – Ο Δρ Δημήτριος Γκίκας εξετάζει τις φιλοσοφικές και κοινωνικές συνέπειες της τεχνολογικής κυριαρχίας. Γιατί η αποτελεσματικότητα δεν ταυτίζεται με τη δικαιοσύνη και οι αλγόριθμοι δεν μπορούν να αντικαταστήσουν την ανθρώπινη ευθύνη



Άρθρο: Δρ Δημήτριος Γκίκας,
Διδάκτωρ Πολιτικής Φιλοσοφίας,
Επιστημονικός Συνεργάτης 
Φιλοσοφικής Σχολής ΕΚΠΑ

Κάθε εποχή φαίνεται ν’ αναζητά τον δικό της Μεσσία. Άλλοτε τον εντοπίζει σε πολιτικές ιδεολογίες, άλλοτε σε οικονομικά συστήματα. Στη σημερινή εποχή, ολοένα και πιο συχνά, τον αναζητά στην τεχνολογία.

Η Τεχνητή Νοημοσύνη παρουσιάζεται ως η δύναμη που θα επιλύσει σχεδόν κάθε ανθρώπινο πρόβλημα, από την οικονομική παραγωγικότητα μέχρι τη διακυβέρνηση των κοινωνιών. Πίσω, όμως από αυτή την αισιοδοξία, κρύβεται μια φρικιαστική εικόνα για ένα δυστοπικό μέλλον, καθώς, στην προσπάθειά μας να δημιουργήσουμε έναν αποτελεσματικότερο κόσμο, καταλήγουμε να εξοβελίσουμε από το προσκήνιο τον ίδιο τον άνθρωπο.

Οι προειδοποιήσεις της Ιστορίας

Η ιστορία μάς έχει στείλει ήδη τις δικές της προειδοποιήσεις. Πριν από την οικονομική κρίση του 2008, η πίστη στην αυτορρυθμιζόμενη Αγορά είχε αποκτήσει σχεδόν δογματικό χαρακτήρα. Η οικονομική ανάπτυξη αντιμετωπιζόταν συχνά ως αυταξία, ενώ οι κοινωνικές ανισότητες και οι ανθρώπινες απώλειες θεωρούνταν αναπόφευκτες παρενέργειες, παράπλευρες απώλειες μιας υποτιθέμενης αέναης προόδου.

Όταν το οικοδόμημα κλονίστηκε, αποκαλύφθηκε πόσο επικίνδυνη μπορεί να αποδειχθεί η ανάθεση της ανθρώπινης ευημερίας σ’ έναν μηχανισμό που θεωρείται ικανός να αυτορυθμίζεται.

Σήμερα, διακρίνουμε τον κίνδυνο επανάληψης ενός ανάλογου σφάλματος. Ο τεχνοκρατικός μεσσιανισμός υπόσχεται έναν κόσμο όπου οι αλγόριθμοι θα λαμβάνουν ταχύτερες, αποτελεσματικότερες και, υποτίθεται, αντικειμενικότερες αποφάσεις.

Ωστόσο, η αποτελεσματικότητα δεν ταυτίζεται αναγκαστικά με τη δικαιοσύνη, όπως και η υπολογιστική ακρίβεια δεν συνεπάγεται ηθική ορθότητα.

Το «μέτρο» στην εποχή της ΤΝ

Στην αρχαία ελληνική, αλλά και στη σύγχρονη φιλοσοφία, τα ερωτήματα αυτά αποτέλεσαν θεμελιώδη ως προς τη διερεύνηση του σκοπού της ανθρώπινης ύπαρξης και της ίδιας της πορείας του ανθρώπινου πολιτισμού.

Οι προβληματισμοί και οι απαντήσεις που δόθηκαν γέννησαν ένα ολόκληρο σύστημα αξιών με διαχρονική ισχύ που εδράζεται καταρχήν στον άνθρωπο. Ο Πρωταγόρας θέσπισε την ανθρωπική αρχή της πολιτισμικής εξέλιξης με την περίφημη φράση «Πάντων χρημάτων μέτρον άνθρωπος», δηλαδή ο άνθρωπος συνιστά το κέντρο όλων των επιτευγμάτων του πολιτισμού του.

Ο Αριστοτέλης μάς υπενθυμίζει στα Πολιτικά ότι η πόλη υπάρχει όχι απλώς χάριν του ζῆν, αλλά χάριν του εὖ ζῆν. Η ανθρώπινη ευδαιμονία, επομένως δεν μπορεί να περιοριστεί σε δείκτες παραγωγικότητας, οικονομικές αποδόσεις ή αλγοριθμικές προβλέψεις.

Αντίστοιχα, η καντιανή αρχή διακηρύττει ότι ο άνθρωπος οφείλει να αντιμετωπίζεται πάντοτε ως σκοπός, ποτέ απλώς ως μέσο – μια διακήρυξη που σήμερα, περισσότερο από ποτέ, παραμένει εξαιρετικά επίκαιρη.

Η απάντηση δεν είναι να φτάσουμε στην άρνηση της τεχνολογικής προόδου. Οι δυνατότητες της Τεχνητής Νοημοσύνης στην ιατρική, στην εκπαίδευση, σε πλείστους τομείς της επιστήμης γενικότερα είναι αναμφισβήτητα σημαντικές.

Η αντιστοίχιση της ευθύνης

Όταν, όμως η τεχνολογία παύει να αντιμετωπίζεται ως εργαλείο και μετατρέπεται σε αυθεντία, όταν η ανθρώπινη κρίση υποχωρεί μπροστά στην αλγοριθμική πρόβλεψη, όταν όσοι δεν ανταποκρίνονται στα νέα πρότυπα παραγωγικότητας κινδυνεύουν να θεωρηθούν περιττοί, η πρόοδος αυτή μπορεί εύκολα να οδηγήσει σε τεχνοκρατικό ολοκληρωτισμό, σε τυραννία της τεχνολογίας κι όχι στην εξέλιξη του ανθρώπου.

Η οικονομική κρίση μάς δίδαξε ότι οι αγορές δεν εγγυώνται αυτομάτως την κοινωνική δικαιοσύνη. Η εποχή της Τεχνητής Νοημοσύνης μάς καλεί να αναγνωρίσουμε κάτι αντίστοιχο, ότι, δηλαδή κανένα τεχνολογικό σύστημα, όσο προηγμένο κι αν είναι, δεν μπορεί να υποκαταστήσει την ανθρώπινη ευθύνη.

Το πραγματικό «μέτρο» του πολιτισμού δεν είναι πόσο τεχνολογικά προηγμένος θα γίνει ο πολιτισμός μας ή πόσο έξυπνες θα καταλήξουν να είναι οι μηχανές μας, αλλά πόσο ανθρώπινος παραμένει ο κόσμος που δημιουργήσαμε…

Φιλόσοφοι αναζητώντας το μέτρο μέσα από την ανάπτυξη της Τεχνητής Νοημοσύνης…
spot_img

ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΝΕΑ

spot_img

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ:

spot_imgspot_imgspot_img

NEWSLETTER

Ειδήσεις γρήγορα, έγκυρα και σοβαρά: