ΕΠΙΦΥΛΛΙΔΑ – Ο Γεώργιος Κακής Κωνσταντινάτος αποχαιρετά τον Αύγουστο μέσα από τον Ελύτη, την Κεφαλονιά, την τέχνη και την προσδοκία της Άνω Κεφαλληνίας.
Κείμενο: Γεώργιος Κακής Κωνσταντινάτος, Ηθοποιός, Σκηνοθέτης, Εικαστικός, Απόφοιτος Σχολής Καλών Τεχνών, με μεταπτυχιακό τίτλο από το Τμήμα Θεάτρου, Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης
Ως αποχαιρετισμός στον Αύγουστο, μια αναφορά στη μοναδικότητά του, μέσα στην οποία έχει την ανάγκη να βαπτισθεί ο άνθρωπος προκειμένου να διαβεί παρηγορημένος τον υπόλοιπο χρόνο, και όλη τη ζωή, ως πέρα απ’ την τελευταία εκπνοή.
Πόσοι ακόμα Αύγουστοι…
ως τον Αιώνιο Αύγουστο…
Γι’ αυτό θα προσπαθήσω να μιλήσω· πρώτα, μ’ ένα ζωγραφικό μου σχεδίασμα:
Ήλιος, Δέντρο, Πουλί και Ψάρι του Αυγούστου…
Με την κατά Ελύτη θεώρηση, όπου καλπάζοντα πουλιά, οι αίγες κολυμπάνε στη θάλασσα και τα ψάρια πετάνε στον αέρα…!
«…Ἰχθύες τοῦ αἰθέρος, αἶγες μὲ τὸ λιγνὸ κορμὶ κατὰ τῶν κυμάτων…»
Ένα σχεδίασμά μου, αφιερωμένο στον δοξαστικό Αύγουστο με την αγαπημένη μου οπτική της “παιδικής” ζωγραφικής – να μας θυμίζει και το γιατί πήγαμε στην Καλών Τεχνών αλλά και την ηδονή που προκύπτει από το να μιμείσαι τον Δημιουργό.
Ο Ελύτης γράφει το ποίημά του ακριβώς με πλαίσιο τον Αύγουστο· πιστεύει ότι μέσα σ’αυτόν το μήνα θα φύγει- θα πεθάνει: τρόπος του λέγειν, βέβαια, αφού δεν υπάρχει θάνατος.
Οι μορφές των παιδιών έχουν έντονα περιγράμματα, πρόσωπα με μεγάλα, εκφραστικά μάτια και κινήσεις γεμάτες εσωτερικότητα. Λες και τα έπλασε ο Κόντογλου σε προσευχή.
Χρώματα: Ώχρα, βαθύ κόκκινο της γης και «καμένο» πορτοκαλί. Ο ήλιος δεν είναι απλώς ένα αστέρι, αλλά ένας χρυσός δίσκος (σαν φωτοστέφανο) που καταλαμβάνει τον ουρανό, μήνα Αύγουστο.
Η Στιγμή: Τα παιδιά, ντυμένα με απλά χιτώνια, τρέχουν πάνω σε έναν βράχο που μοιάζει με το Αιγαίο του Οδυσσέα Ελύτη. Καθώς υψώνουν τα χέρια, οι ώμοι τους μεταμορφώνονται σε φτερά με γεωμετρικά σχήματα, θυμίζοντας αγγέλους που επιστρέφουν στο φως…
Δημιουργία: Β.Σ.Λ. για την ΗΜΕΡΑ.
(Για όσους θα ήθελαν να υπερβούν ερημωμένες ιδεοληψίες και τη δικτατορία των φίλων με τους οποίους μεγάλωσαν αναμασώντας πως “δεν είναι Θεός”, να το πούμε έντονα και διθυραμβικά με τα λόγια του αγίου Πορφυρίου: «Βρεεεεεεέ δεν υπάρχει θάνατος βρεεεεεεεεεεεεέ…!!!!!!!!!!!!
Για μια στιγμή νιώθει ο άνθρωπος ότι σβήνει, για να διαπιστώσει την αμέσως επομένη στιγμή: Ότι ζει!
Η υπέρβαση των νόμων της φύσης μέσα σ’ αυτό το ποίημα του Ελύτη συμβαίνει επειδή έρχεται η χάρις του Παραδείσου, προς την οποία ο ποιητής πορεύεται…
«… Ὥσπου κάποτε, ὁ βυθὸς μ’ ὅλο του τὸ πλαγκτὸν κατάφωτο
Θ’ ἀναστραφεῖ πάνω ἀπὸ τὸ κεφάλι μου.
Κι ἄλλα ὡς τότε ἀνεκμυστήρευτα
Σὰν μὲσ’ ἀπὸ τὴ σάρκα μου ἰδωμένα θὰ φανερωθοῦν…»
Θ’ ἀναστραφεῖ πάνω ἀπὸ τὸ κεφάλι μου.
Κι ἄλλα ὡς τότε ἀνεκμυστήρευτα
Σὰν μὲσ’ ἀπὸ τὴ σάρκα μου ἰδωμένα θὰ φανερωθοῦν…»
Το όλο ποίημα το ονομάζει: “Ανικήτου, Ελπιδοφόρου, Ανεμποδίστου”, ονόματα που δεν είναι άλλα από των Αγίων της ημέρας που γεννήθηκε, της 2ας Νοεμβρίου.
Κι αυτούς πηγαίνει να συναντήσει…
«(…) θά ‘ναι νύχτα καὶ Αὔγουστος…», πιστεύει ο Ελύτης ότι θα «πεθάνει»…
Κι από τα γενέθλιά του, της Γης, θα πάει στα γενέθλιά του τ’ ουρανού·
και την Αυγουστιάτικη νύκτα που θεωρεί ότι θα φύγει,
ο κύκλος θα κλείσει·
κι ο κύκλος θα ξανανοίξει !
«…Ἂχ ὀμορφιά… σὺ θὰ μὲ παραδώσεις…
Δὲ γίνεται. Δὲν ἐγεννήθηκα ν’ ἀνήκω πουθενά…
Τιμαριώτης τ’ οὐρανοῦ, κεῖ πάλι ζητῶ ν’ ἀποκατασταθῶ…»
Δὲ γίνεται. Δὲν ἐγεννήθηκα ν’ ἀνήκω πουθενά…
Τιμαριώτης τ’ οὐρανοῦ, κεῖ πάλι ζητῶ ν’ ἀποκατασταθῶ…»
Ο κύκλος λοιπόν, τη στιγμή που περνάς το όριο της τελευταίας εκπνοής, ξανανοίγει..!
Διότι, τι νόημα έχει
η κάτω Κεφαλληνία,
αν δεν υπάρχει η Άνω;
Και εδώ μιλώ ως Κεφαλλονίτης – κι ο καθένας ας βάλει το δικό του μέρος που θεωρεί πατρίδα…
Πόσες φορές ακόμα θα ξημερωθούμε απάνω στην αγία σάρκα της…
(Ω, δεν απευθύνομαι στους ανίερους μνηστήρες- «σωτήρες» της που συστηματικά τη βιάζουν…
«Είναι δυστυχισμένοι παιδάκι μου, με τίποτα δε γεμίζει η άδεια ψυχή τους», μάς έλεγε ο Επίσκοπος Κεφαλληνίας, Πατέρας μας, Γεράσιμος Φωκάς.
Αυτοί ας συνεχίσουν να ασελγούν μέχρι τέλους απάνω της και στον λαό της… για να ισχύσει στο έπακρο αυτό που λέει γι’αυτούς ο Άγιος Παΐσιος: «Ἄντε νὰ λείψετε πιά! Χαμένοι ἄνθρωποι!».
Πόσες φορές λοιπόν, θα δούμε ακόμα την Κεφαλονιά, πόσους Αύγουστους… Άλλους 100…;
Και δεν έρχεται να θλίψει τη χαρά αυτών των εκατό, το ερωτηματικό για τον εκατοστό-πρώτο ;
Δεν έρχεται να μολύνει τους εκατό, η θλίψη τού 101 ;
Ψιθυρίζοντας το μυστικό: Η Κάτω Κεφαλληνία, έχει πραγματικό νόημα μόνον επειδή υπάρχει η Άνω Κεφαλληνία· το «οὔκ ἔσται τέλος»· και η Κάτω, λειτουργεί σαν βεβαιωμένη προεικόνιση τής Άνω…
Κάποτε, στους “Γίγαντες του Βουνού” το κύκνειο και πιο σημαντικό αυτό έργο του Πιραντέλλο, ερμήνευα τον “Άγγελο 101”:
Στο έργο αυτό ο Πυράγγελος (το πραγματικό και Ελληνικό του όνομα, όπως το αποκάλυψε το 1936 ο Πιραντέλλο στον Άγγελο Τερζάκη), καταγίνεται με το να απαντήσει τί είναι η ζωή, ποιό είναι το μυστικό της ζωής.
Δημιουργία: Β.Σ.Λ. για την ΗΜΕΡΑ.
Στην πρώτη πράξη θέτει το θέμα. Στη δεύτερη το «βασανίζει» περνώντας το… από Οδύσσεια· και καταλήγει η δεύτερη πράξη, λέγοντας ο ποιητής, «και τώρα, στην τρίτη πράξη, θα σας πω το μυστικό της ζωής…».
…Η τρίτη πράξη δεν γράφεται ποτέ· ο Πυράγγελος, Άγγελος του Πυρός, Πιραντέλλο, Άγγελος 101, «πεθαίνει».
Η ζωή μπαίνει μέσα στην τέχνη για να δώσει την απάντηση· πως εκεί, πέρα από το όριο της τελευταίας εκπνοής, βρίσκεται η απάντηση…
«…Ἔχει πράγματα ὁ Οὐρανὸς ποὺ δὲν τά ‘χει φανταστεῖ ἡ φιλοσοφία σας…», λέει ο Σαίξπηρ στον Άμλετ. Κι είναι ευτυχισμένος όποιος το έχει καταλάβει από πριν· και δεν ταλαιπωρεί, πρωτίστως τον εαυτό του, και τους άλλους.
Έτσι λοιπόν, η Κάτω Κεφαλληνία κι όλοι της οι Αύγουστοι, έχουνε νόημα μόνον αν λειτουργούν ως προεικόνιση του Παραδείσου της ασύγκριτα πιο λαμπρής Άνω Κεφαλληνίας·
που πρέπει από εδώ να την ψυχανεμιστείς…
Το λέει στο ίδιο ποίημά του ο Ελύτης:
«…Λάμπει μέσα μου κεῖνο ποὺ ἀγνοῶ. Μὰ ὡστόσο λάμπει…( ! )»
Και αυτό το νιώθουν όλοι.
Όπως μπορούν να το νιώσουν· όπως μπορούν να το ενδυθούν και να το εκφράσουν.
Γιατί η πραγματική αλήθεια του Ανθρώπου είναι θεατρική!
Σαν τον πραγματικά καλύτερο εαυτό μας που ενδυόμαστε στη ερωτική σχέση με τον άλλο…
Και όλες οι σχέσεις είναι ερωτικές, αρχής γενομένης με τον Θεό· Τον πραγματικό καλύτερο εαυτό μας τον στεφανωμένο με πασχαλιές, προεικόνιση της αλήθειας πως, μόνον φορώντας τα φωτοστέφανά μας θα γνωρισθούμε πραγματικά μιαν άδυτη ημέρα.
Δημιουργία: Β.Σ.Λ. για την ΗΜΕΡΑ.
Τα πρόσωπα, το σώμα και οι τρόποι μας, ενδύονται την ευφορία του Αυγούστου, που είναι η ζωή στην πιο μεγάλη ακμή της, και ενδύονται τη χαρά μέσα στη συνάντηση κοινωνίας με τους άλλους.
Τότε φανερώνεται ο πραγματικός εαυτός μας, όταν φοράμε τις λαμπρές Αυγουστιάτικες “θεατρικές” μας προσωπίδες, τα καλά μας πρόσωπα
-δεν είναι φενάκη-
ως που να γίνουν τα πρόσωπα μας αυτά, σαν επιτέλους θεωμένοι βασιλιάδες όλοι-όσοι το θελήσουν, σαν τις χρυσές νεκρικές προσωπίδες των Μυκηνών,
Κι ως που πάλι μ’ αυτές ένα με το πρόσωπο μας, να συναντηθούμε στον χρυσό κάμπο των αγιογραφιών, που πάντα είναι χρυσός, γιατί ο παράδεισος είναι ένας αιώνιος Αύγουστος.
Γιατί η πραγματική αλήθεια του Ανθρώπου είναι θεατρική, τόσο καλά ενδεδυμένη που έχει γίνει το είναι του ένα μ’ αυτήν.
Κι αν σε πολλούς αυτό παίρνει μια μορφή υπερβολική η αλλοπρόσαλη, είναι γιατί δεν ξέρουν να ενδυθούν ακόμα το πραγματικό είναι τους (ίσως όλοι μας)·
αυτό που μόνο φορώντας τα φωτοστέφανά μας θα φανερωθεί μία μέρα.
Κι αν μες στον Αύγουστο τους βλέπουμε να εκτίθενται και να γίνονται ακόμα και κλόουν, είναι γιατί δεν ξέρουν πώς να λειτουργήσουν εκείνο που θέλουν: Το να ζήσουν!
Και να συνέλθουν αρμονικά σε κοινωνία προσώπων.
Δεν ξέρουν πώς να διαχειρισθούν τόσο ήλιο… τόσο φως… τόση ζωή στην ακμή της… Προσπαθούν να τα χωρέσουν όλα, όπως μπορούν, σε μια πληρότητα που δεν έρχεται…
Καταλαβαίνετε; Θέλουν να ζήσουν…!
(Πιό πολύ πάντως καταθλιπτικοί κλόουν αποκαλύπτονται, εκείνοι που εύκολα τούς κρίνουν).
Ας μείνουμε στο:
«…Ἀπὸ μικρὸ τὸ θαῦμα εἶναι λουλούδι καὶ ἅμα μεγαλώσει θάνατος …»
κι αυτό, πάλι από το ποίημα του Ελύτη,
και που ισχύει για όλους.
Μόνο που πρόκειται για ένα -τρόπος τού λέγειν- θάνατο .
Και δεν είναι ο θάνατος που πληγώνει τον Αύγουστο,
αλλά η ζωή που προελαύνει, που δόθηκε άπαξ και δεν θα αρθεί ποτέ,
και πληγώνει τον θάνατο μέσα στον δοξαστικό Αύγουστο, τον Κάτω και τον Άνω.
Επίλογος
Επειδή την “παιδική” ζωγραφιά μου την κάνω στα μέσα Αυγούστου, ως είδος μνημοσύνου και στη Στεφανία Βεργωτή η οποία έφυγε το 2018 την περίοδο αυτή, θά ‘θελα να τελειώσω το ατελές, με τα λόγια που της είχα απευθύνει τότε, απ’ το δημόσιο βήμα :
«Διάβαινες κάποτε… με τ’ ανοιχτό αμάξι σου μες στ’ Αργοστόλι, με το φουλάρι σου ν’ανεμίζει… Κι είχες όλο τον κόσμο στα πόδια σου… Καλό σου ταξίδι, κυρά μου».
Ίσα που πέρασε ο Δεκαπενταύγουστος και του Αγίου (Γερασίμου), και στις ποιητικές ψυχές άνοιγε ρωγμή να σκιαγραφηθεί μέσα τους, ανεπαίσθητη φθινοπωρινή θλίψη, ήρθε ο Αρχάγγελος, και ψιθυρίζοντας στ’αυτί σου, σχεδόν συνομωτικά: «Δεν θα πεθάνεις ποτέ…!!!», σε πήρε…
Στον Αιώνιο Αύγουστο· στην Άνω Κεφαλληνία».
