Οι διωγμοί διά της αδιαφορίας, το Υγρό Πυρ και ο Ουρβανός

Άρθρο του Δημήτρη Παπασωτηρίου* 

Η Ιστορία δεν θυμάται τους λαούς μόνο για τις νίκες τους. Τους θυμάται και για τις στιγμές όπου είχαν τη γνώση αλλά όχι τη συνέχεια, είχαν την επινόηση αλλά όχι τη βούληση, είχαν το πλεονέκτημα αλλά όχι την ηγεσία που θα το μετέτρεπε σε εθνική ισχύ.

Η ιστορία της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας με το Υγρό Πυρ και αργότερα με τον Ουρβανό είναι ίσως από τα πιο σκληρά και διδακτικά παραδείγματα για το τι σημαίνει καινοτομία χωρίς στρατηγική. Με απλά λόγια: «όταν δεν πληρώνεις τον δικό σου Ουρβανό, πληρώνεις το τίμημα της ήττας».

Το Υγρόν Πυρ

Το Υγρό Πυρ δεν ήταν για την εποχή του ένα ακόμη όπλο. Ήταν ένα τεχνολογικό θαύμα που έδινε την απόλυτη επιχειρησιακή υπεροχή και κυριαρχία στο πεδίο και που συνέβαλε αποφασιστικά στη μακροβιότητα της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας. Το σημαντικότερο δεν ήταν μόνο η φονικότητά του. Ήταν το ότι η Βυζαντινή Αυτοκρατορία κατάφερε να το εντάξει σε μια ολόκληρη κουλτούρα μυστικότητας, τεχνικής εξειδίκευσης και επιχειρησιακής αξιοποίησης. Αυτό ακριβώς ξεχωρίζει τα σοβαρά κράτη από τα φλύαρα κράτη. Τα πρώτα δεν αρκούνται να παράγουν ιδέες αλλά τις εντάσσουν στην εθνική στρατηγική τους. Τις προστατεύουν, τις χρηματοδοτούν, τις δοκιμάζουν, τις μετατρέπουν σε αποτροπή, ισχύ και διάρκεια.

Όμως η Ιστορία δεν χαρίζει προνόμια εσαεί. Καμία επιτυχία του χθες δεν εγγυάται επάρκεια για το αύριο. Κάθε τεχνολογικό πλεονέκτημα έχει ημερομηνία λήξης, όταν το κράτος που το κατείχε σταματά να παράγει το επόμενο τεχνολογικό επίτευγμα. Εκεί ακριβώς αρχίζει η παρακμή, όχι όταν χάνεις αυτό που είχες, αλλά όταν σταματάς να χτίζεις αυτό το νέο που έρχεται κάθε φορά. Είναι σύνηθες φαινόμενο στη χώρα μας οι χρόνιες καθυστερήσεις των σε εξέλιξη δημοσίων διαγωνισμών για υλικά που στο μεταξύ έχουν ξεπεραστεί λόγω της παρέλευσης του χρόνου αλλά οι υπηρεσίες επιμένουν στο παλαιό.

Η εμφάνιση του Ουρβανού

Ένας μηχανικός. Ένας τεχνικός νους. Ένας άνθρωπος της εφαρμογής και της πράξης. Ένας δημιουργός που έβλεπε καθαρά προς τα πού πήγαινε η τεχνολογία. Επέλεξε να προσφέρει πρώτα τη γνώση του στους Βυζαντινούς. Δεν αξιοποιήθηκε. Δεν στηρίχθηκε. Δεν χρηματοδοτήθηκε. Και έκανε αυτό που κάνει κάθε σοβαρός δημιουργός όταν συναντά αδράνεια. Πήγε εκεί όπου υπήρχε βούληση, ηγεσία, πόροι και ξεκάθαρες αποφάσεις. «Πήγε στον αντίπαλο». Αυτή ίσως είναι η σκληρότερη φράση ολόκληρης της ιστορίας.

«Ο άνθρωπος που θα μπορούσε να ενισχύσει την άμυνά σου, τελικά οπλίζει εκείνον που θα σε συντρίψει». Αυτό δεν είναι μια αποτυχία. Είναι αποτυχία αναγνώρισης της αξίας. Είναι αποτυχία κατανόησης προτεραιοτήτων. Είναι αποτυχία δια της έλλειψης θεσμικής νοημοσύνης.

Το δίδαγμα του διωγμού διά της αδιαφορίας

Και ακριβώς εδώ βρίσκεται το μεγάλο ελληνικό δίδαγμα για το σήμερα.

Η Ελλάδα εξακολουθεί πολύ συχνά να μιλά για καινοτομία με τρόπο επιφανειακό και επικοινωνιακό. Τη μετατρέπει σε σκηνικό, σε τίτλο, σε διακόσμηση δημόσιου λόγου, σε έννοια που ακούγεται μοντέρνα και καθησυχάζει συνειδήσεις. Όμως η καινοτομία δεν είναι λέξη κύρους. Δεν είναι δημόσιες σχέσεις. Δεν είναι φωτογραφία. Δεν είναι εκδήλωση. Δεν είναι ασφαλές στολίδι θεσμικής …αυτοϊκανοποίησης.

Η καινοτομία είναι σκληρή θεσμική υπόθεση. Είναι επιλογή ισχύος. Είναι απόφαση επιβίωσης. Είναι η ικανότητα να ξεχωρίζεις έγκαιρα ποιος αξίζει και μπορεί να ηγηθεί, ποια ιδέα αξίζει να προστατευθεί, ποια τεχνολογία αξίζει να χρηματοδοτηθεί, ποιος άνθρωπος αξίζει να παραμείνει στη δική σου πλευρά πριν τον εντοπίσει ο ανταγωνιστής, πριν τον αγοράσει ο αντίπαλος, πριν τον διώξει η εδώ αδιαφορία.

Σε πολλές περιπτώσεις, η χώρα δεν διώχνει τα καλύτερα μυαλά της με σύγκρουση. Τα διώχνει με κάτι πιο εκλεπτυσμένο και πιο καταστροφικό! Με διωγμό διά της αδιαφορίας. Με σιωπή αντί για αναγνώριση, με αδράνεια αντί για αξιοποίηση, με θεσμική βουβαμάρα και αμηχανία αντί για στήριξη. Θα μπορούσε κανείς να παραθέσει την περίπτωση ενός Έλληνα κορυφαίου επιστήμονα και στελέχους διοίκησης, ο οποίος μεγαλουργεί στο εξωτερικό, προσκεκλημένος κυβερνήσεων, έχει τιμηθεί διεθνώς στο υψηλότερο επίπεδο, έχει λάβει δύο παγκόσμια βραβεία καινοτομίας ως επικεφαλής της Μεγάλης Βρετανίας, έχει βραβευθεί για την καινοτομία στην Ασία και την Αφρική και έχει τιμηθεί από Πρόεδρο των Ηνωμένων Πολιτειών στην αίθουσα τιμών του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών στη Νέα Υόρκη, για την καινοτομία, αλλά όχι στην Ελλάδα!

Έλλειμα θεσμικής σκέψης

Το Βυζάντιο μεγαλούργησε όταν παρήγαγε Υγρό Πυρ. Και κατέρρευσε όταν δεν μπόρεσε να κρατήσει τον Ουρβανό. Οι Έλληνες Ουρβανοί, δυστυχώς, είναι πολλοί.

Αυτή η αντίθεση θα έπρεπε να είναι σήμερα οδηγός θεσμικής σκέψης. Και αν θέλουμε να δούμε πώς μοιάζει ένα κράτος που αντιμετωπίζει την καινοτομία ως εργαλείο ισχύος και όχι ως διακοσμητική αφήγηση, αρκεί να κοιτάξουμε το Ισραήλ. Εκεί όπου η τεχνολογία δεν είναι παράρτημα επικοινωνίας, αλλά οργανωμένο αποτέλεσμα θεσμών, ταχύτητας, χρηματοδότησης και στρατηγικής κουλτούρας από την παιδική ηλικία. Η σύγκριση με την Ελλάδα είναι σκληρή, αλλά …ακριβώς γι’ αυτό είναι χρήσιμη.

Ας δούμε αυτήν την σύγκριση μέσα από τον παρακάτω πίνακα:

Πέντε σκληρά διδάγματα για την Ελλάδα

Πρώτον, μια χώρα δεν χρειάζεται γενικώς «περισσότερη καινοτομία».

Χρειάζεται στοχευμένη καινοτομία πάνω στα δικά της κρίσιμα προβλήματα. Άλλο πράγμα η τεχνολογική φλυαρία και …άλλο η λύση σε υπαρκτές ανάγκες. Το Υγρό Πυρ δεν γεννήθηκε για να εντυπωσιάσει. Γεννήθηκε για να σώσει. Εκεί πρέπει να επιστρέψει και η δική μας σκέψη! Ποια προβλήματα απειλούν πραγματικά τη χώρα και ποιες λύσεις οικοδομούν ανθεκτικότητα, αποτροπή και διάρκεια.

Δεύτερον, τα ταλέντα, οι νέοι επιστήμονες δεν παραμένουν σε ένα οικοσύστημα από πατριωτισμό, κτύπημα στην πλάτη, ευχές και χειροκροτήματα.

Παραμένουν όταν υπάρχει σοβαρότητα. Όταν υπάρχει μηχανισμός δοκιμής, χρηματοδότησης, αξιολόγησης και απορρόφησης. Όταν υπάρχει κράτος που καταλαβαίνει ότι ο εφευρέτης, ο μηχανικός, ο δημιουργός και ο βιομηχανικός νους δεν είναι χειροκροτητής συνεδρίων ή διακοσμητικό στοιχείο εθνικής αισιοδοξίας, αλλά κρίσιμος πολλαπλασιαστής ισχύος.

Τρίτον, η καινοτομία χωρίς κρατική ικανότητα εφαρμογής είναι ψευδαίσθηση.

Μια χώρα μπορεί να έχει έξυπνους ανθρώπους και καλές ιδέες. Αν όμως δεν έχει δομές που τις περνούν από τη σύλληψη στη δοκιμή, από τη δοκιμή στην παραγωγή και από την παραγωγή στην επιχειρησιακή αξιοποίηση προϊόντων, τότε δεν έχει καινοτομία. Έχει απλώς ανεκμετάλλευτο δυναμικό. Και το ανεκμετάλλευτο δυναμικό, στην πραγματική γεωπολιτική, είναι σχεδόν δώρο προς όποιον οργανώνεται καλύτερα.

Τέταρτον, η χώρα πρέπει να μάθει να χρηματοδοτεί αυτό που δεν είναι ακόμη τέλειο, αλλά μπορεί να αποδειχθεί κρίσιμο.

Οι μεγάλες τεχνολογικές μεταβολές δεν έρχονται ποτέ χωρίς αβεβαιότητα, κόστος, δοκιμή και αστοχία. Το ερώτημα δεν είναι αν θα υπάρξουν ατέλειες. Το ερώτημα είναι ποιο κράτος έχει την ωριμότητα να τις διαχειριστεί πρώτο και να μάθει γρηγορότερα.

Πέμπτον, και ίσως σημαντικότερο, η Ελλάδα πρέπει επιτέλους να σταματήσει να αντιμετωπίζει την καινοτομία ως παράρτημα επικοινωνίας.

Η καινοτομία δεν είναι υποσημείωση της εικόνας μας. Είναι ο πυρήνας της μελλοντικής μας ισχύος. Όποιος δεν το καταλαβαίνει αυτό, θα συνεχίσει να παράγει εκδηλώσεις αντί για εμπορικά αποτελέσματα, ανακοινώσεις αντί για ικανότητες και δημόσιο θόρυβο αντί για εθνικό πλεονέκτημα.

Η Ιστορία του Υγρού Πυρός και του Ουρβανού δεν μας λέει μόνο ότι η καινοτομία είναι σημαντική. Αυτό είναι το εύκολο, το ρηχό και το ανέξοδο συμπέρασμα.

Η Ιστορία αυτή μας λέει κάτι πολύ πιο σκληρό, …ότι η καινοτομία αφορά μόνον όσους έχουν τη διοικητική ευφυΐα να την αναγνωρίσουν, τη θεσμική σοβαρότητα να τη στηρίξουν και την πολιτική βούληση να την εντάξουν σε μια ολοκληρωμένη εθνική στρατηγική.

Όλα τα άλλα είναι αυτάρεσκος θόρυβος.

Και όταν η Ιστορία στέλνει τον λογαριασμό, δεν έχει παραλήπτη ένα ή δυό πρόσωπα, γραφεία ή υπουργεία, έχει παραλήπτη όλους μας στο διηνεκές.

Ποιος είναι ο αρθρογράφος

Ο Δημήτρης Παπασωτηρίου  έχει εξαντλήσει ιεραρχία οργανισμών και επιχειρήσεων δημοσίου και ιδιωτικού τομέα από τις θέσεις Γενικού Διευθυντή, Προέδρου και Αναπληρωτή Προέδρου.

Σήμερα είναι Γενικός Διευθυντής της εταιρείας Digicom Systems AE καθώς και Σύμβουλος Επιχειρήσεων σε θέματα Επιχειρησιακής Στρατηγικής και Εφοδιαστικής Αλυσίδας με την εταιρεία Beyond the BEST IKE.

Παράλληλα σήμερα είναι:

• Αντιπρόεδρος του ILME – Institute Logistics Management Ελλάδας,
• Α/Μέλος ΔΣ της ΕΑΣΕ – Ένωσης Ανωτάτων Στελεχών Επιχειρήσεων,
• Μέλος της Επιστημονικής Ομάδας του ΣΕΟΔΙ – Σύνδεσμος Ελλήνων Οικονομικών Διευθυντών
• Ιδρυτικό μέλος της AKA – Αθήνα Καλεί Αθήνα (Athens Calls Athens)

Είναι εφευρέτης, κάτοχος δύο βασικών πτυχίων, τεσσάρων μεταπτυχιακών και ολοκληρώνει το Διδακτορικό του στο Πανεπιστήμιο Πειραιά σε θέματα εταιρειών 3PL Ελλάδας και Κύπρου. Έχει εμπειρία ολοκλήρωσης 350+ Projects σε 7 χώρες και έχει εκπαιδεύσει περισσότερα από 8.500 στελέχη επιχειρήσεων.

Το άρθρο δημοσιεύθηκε και στην οικονομική ιστοσελίδα Capital