Θετική εξέλιξη χαρακτηρίζεται η αύξηση του ακατάσχετου λογαριασμού. Ωστόσο, πίσω από την κυβερνητική παρέμβαση αναδεικνύονται σημαντικά ερωτήματα για την αποτελεσματικότητα του μέτρου, την προστασία των μικρομεσαίων επιχειρήσεων και τη βιωσιμότητα των ρυθμίσεων χρεών.
Η αύξηση του ακατάσχετου τραπεζικού λογαριασμού από τα 1.250 στα 1.600 ευρώ παρουσιάστηκε από την κυβέρνηση ως μια σημαντική παρέμβαση κοινωνικής προστασίας. Πράγματι, πρόκειται για την πρώτη ουσιαστική αναπροσαρμογή μετά από πολλά χρόνια.
Ωστόσο, πίσω από τη θετική εικόνα, φοροτεχνικοί, επιμελητήρια και επαγγελματικοί φορείς επισημαίνουν σοβαρές αδυναμίες που παραμένουν άλυτες.
Το ακατάσχετο δεν ακολουθεί το κόστος ζωής
Η πρώτη ένσταση αφορά το ίδιο το ύψος του ακατάσχετου. Παρότι αυξάνεται κατά 28%, πολλοί ειδικοί θεωρούν ότι τα 1.600 ευρώ δεν ανταποκρίνονται πλέον στις πραγματικές ανάγκες ενός νοικοκυριού.
Η πολυετής αύξηση του πληθωρισμού, των ενοικίων, της ενέργειας και των βασικών αγαθών έχει μεταβάλει ριζικά το κόστος διαβίωσης. Φοροτεχνικοί επισημαίνουν ότι το όριο παρέμεινε αμετάβλητο για μεγάλο χρονικό διάστημα, ενώ παράλληλα δεν προβλέπεται κανένας αυτόματος μηχανισμός αναπροσαρμογής του στο μέλλον. Μάλιστα, έχει ήδη διατυπωθεί η άποψη ότι πρέπει να επανεξεταστούν και τα ακατάσχετα όρια που ισχύουν για μισθούς και συντάξεις.
Η παγίδα του «υπερβάλλοντος ποσού»
Ένα δεύτερο ζήτημα αφορά τον τρόπο λειτουργίας του ακατάσχετου.
Στην πράξη, εάν ένας λογαριασμός ξεπεράσει το προστατευόμενο όριο, το υπερβάλλον ποσό μπορεί να δεσμευθεί άμεσα. Αυτό σημαίνει ότι ένας πολίτης μπορεί να δει να εξαφανίζεται η ρευστότητα που προοριζόταν για ενοίκιο, λογαριασμούς ή άλλες βασικές ανάγκες μέχρι το τέλος του μήνα.
Νομικοί και φοροτεχνικοί υποστηρίζουν ότι το ισχύον μοντέλο προστατεύει μόνο ένα ελάχιστο ποσό διαβίωσης, χωρίς να λαμβάνει υπόψη τις πραγματικές ταμειακές ανάγκες μιας οικογένειας ή ενός επαγγελματία.
Οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις μένουν εκτός προστασίας
Το σημαντικότερο ίσως πρόβλημα αφορά τους επαγγελματικούς λογαριασμούς.
Οι επαγγελματικοί τραπεζικοί λογαριασμοί δεν καλύπτονται από καθεστώς ακατάσχετου. Αυτό σημαίνει ότι ένας ελεύθερος επαγγελματίας ή μια μικρή επιχείρηση μπορεί να δει να δεσμεύονται άμεσα έσοδα που προορίζονται για μισθοδοσία, ασφαλιστικές εισφορές, φόρους ή πληρωμές προμηθευτών.
Επαγγελματικοί φορείς προειδοποιούν εδώ και χρόνια ότι η πρακτική αυτή συχνά οδηγεί σε οικονομική ασφυξία, καθώς η επιχείρηση αδυνατεί να συνεχίσει τη λειτουργία της, ακόμη και όταν διαθέτει πελατολόγιο και προοπτικές βιωσιμότητας. Το αίτημα για ουσιαστικό ακατάσχετο επαγγελματικό λογαριασμό παραμένει ανοιχτό.
Τα επιδόματα δεν προστατεύονται πάντα στην πράξη
Ακόμη ένα ζήτημα αφορά τα κοινωνικά επιδόματα και τις κρατικές ενισχύσεις.
Παρότι η νομοθεσία προβλέπει εξαιρέσεις, επαγγελματικές ενώσεις και ενώσεις καταναλωτών έχουν επανειλημμένα επισημάνει ότι στην πράξη εμφανίζονται προβλήματα διασύνδεσης μεταξύ τραπεζών και φορολογικών μηχανισμών. Αποτέλεσμα είναι να καταγράφονται περιπτώσεις προσωρινής δέσμευσης ποσών που κανονικά θα έπρεπε να προστατεύονται.
Το πρόβλημα αυτό έχει αναδειχθεί από επαγγελματικούς φορείς ως ένδειξη ότι η θεσμική προστασία δεν αρκεί όταν δεν συνοδεύεται από αποτελεσματική τεχνική εφαρμογή.
Η «δεύτερη ευκαιρία» με αυστηρούς όρους
Η νέα δυνατότητα άρσης της κατάσχεσης μετά την καταβολή του 25% της βασικής οφειλής θεωρείται από πολλούς θετική. Ωστόσο, αρκετοί φορείς υποστηρίζουν ότι αφορά κυρίως όσους διαθέτουν ήδη κάποια οικονομική δυνατότητα.
Για έναν πολίτη ή μια μικρή επιχείρηση που βρίσκεται σε πραγματική οικονομική αδυναμία, η συγκέντρωση του απαιτούμενου ποσού μπορεί να είναι εξαιρετικά δύσκολη. Επιπλέον, η απώλεια μιας ρύθμισης συνεπάγεται επαναφορά των μέτρων αναγκαστικής είσπραξης, δημιουργώντας αυτό που αρκετά επιμελητήρια χαρακτηρίζουν «καθεστώς μόνιμης ομηρίας».
Το κρίσιμο ερώτημα
Το βασικό ερώτημα που αναμένεται να απασχολήσει το οικονομικό επιτελείο, τα κόμματα και τα επιμελητήρια δεν είναι αν το ακατάσχετο των 1.600 ευρώ αποτελεί βελτίωση. Είναι προφανές ότι αποτελεί.
Το πραγματικό ερώτημα είναι αν το νέο πλαίσιο δημιουργεί συνθήκες ουσιαστικής επανένταξης των οφειλετών στην οικονομική ζωή ή αν απλώς μεταθέτει το πρόβλημα για αργότερα. Και εκεί η συζήτηση μόλις ξεκινά…
Διαβάστε ακόμα:
PosoKanei: Όταν η ακρίβεια θέλει smartphone, βενζίνη και… γερά νεύρα
