ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΟΣ – Λίγο πριν από την ιστορική 50ή διοργάνωση, μια αναδρομή στις προσωπικότητες, τις κατακτήσεις, τις προκλήσεις και το μέλλον του Διεθνούς Φεστιβάλ Ταινιών Μικρού Μήκους Δράμας.
Κείμενο: Κυριακή Τσιρίδου, Σεναριογράφος, Γραφολόγος, Καθηγήτρια – Μεταφράστρια Φωτογραφίες: Διεθνές Φεστιβάλ Ταινιών Μικρού Μήκους Δράμας, Αρχείο ΛΑΕΓΕ
Με την 49η διοργάνωση του Διεθνούς Φεστιβάλ Ταινιών Μικρού Μήκους Δράμας να βρίσκεται προ των πυλών και την ιστορική 50ή να διακρίνεται ήδη στον ορίζοντα, η στιγμή προσφέρεται όχι μόνο για εορτασμούς, αλλά και για μια επιστροφή στις απαρχές.
Στους ανθρώπους που υπηρέτησαν τον θεσμό, στις διαφορετικές περιόδους της καλλιτεχνικής του διεύθυνσης, στις μεγάλες κατακτήσεις, αλλά και στις αδυναμίες που κατά καιρούς απείλησαν να επισκιάσουν το πραγματικό του μέγεθος.
Το Φεστιβάλ Δράμας δεν είναι απλώς μία διοργάνωση που πραγματοποιείται κάθε Σεπτέμβριο. Είναι σχεδόν μισός αιώνας κινηματογραφικής ιστορίας. Είναι ένα από τα σημαντικότερα πολιτιστικά επιτεύγματα της ελληνικής περιφέρειας κι ένας θεσμός που κατάφερε να συνδέσει το όνομα μιας πόλης με τη σύγχρονη κινηματογραφική δημιουργία.
Από μια κινηματογραφική λέσχη σε έναν διεθνή θεσμό
Η διαδρομή ξεκίνησε το 1978, ως πρωτοβουλία της Κινηματογραφικής Λέσχης Δράμας. Σε μια εποχή κατά την οποία η πρόσβαση σε διαφορετικά είδη κινηματογράφου ήταν περιορισμένη, μια ομάδα ανθρώπων πίστεψε ότι μια πόλη μακριά από τα μεγάλα πολιτιστικά κέντρα μπορούσε να αποκτήσει τη δική της κινηματογραφική φωνή.
Η ανταπόκριση δημιουργών και κοινού οδήγησε σταδιακά στην υιοθέτηση της διοργάνωσης από τον Δήμο Δράμας και αργότερα στην υποστήριξή της από την Πολιτεία. Καθοριστική υπήρξε η συμβολή του τότε δημάρχου Δράμας Σωκράτη Δημητριάδη. Το 1983 ενέταξε ενεργά τον Δήμο στη διοργάνωση, συμβάλλοντας στη μετατροπή της πρωτοβουλίας της Κινηματογραφικής Λέσχης σε έναν σταθερό πολιτιστικό θεσμό.
Αυτό ήταν και το πρώτο μεγάλο επίτευγμα του Φεστιβάλ: η απόδειξη ότι ο πολιτισμός δεν είναι προνόμιο της Αθήνας και της Θεσσαλονίκης. Μπορεί να γεννηθεί στην περιφέρεια, να αναπτυχθεί εκεί και τελικά να αποκτήσει εθνική και διεθνή ταυτότητα.
Αλέξης Δερμεντζόγλου: 1978-1998 Η πίστη στην αρχική ιδέα
Στις απαρχές του Φεστιβάλ βρίσκεται ο Δραμινός κριτικός κινηματογράφου Αλέξης Δερμεντζόγλου, ο οποίος, μαζί με την Κινηματογραφική Λέσχη της πόλης, συνέβαλε καθοριστικά στη δημιουργία και στην πρώτη διαμόρφωση της διοργάνωσης. Υπήρξε ο πρώτος καλλιτεχνικός διευθυντής της και εκπροσώπησε μια εποχή περισσότερο ρομαντική, αλλά και ιδιαίτερα τολμηρή.
Το σημαντικότερο επίτευγμα εκείνης της περιόδου δεν μπορεί να μετρηθεί μόνο σε συμμετοχές, βραβεία ή διεθνείς συνεργασίες. Ήταν η ίδια η επιβίωση της ιδέας. Η δημιουργία μιας σταθερής κινηματογραφικής συνάντησης σε μια επαρχιακή πόλη, σε χρόνια κατά τα οποία η ταινία μικρού μήκους αντιμετωπιζόταν συχνά ως περιθωριακή ή ως απλή άσκηση πριν από τη μεγάλου μήκους ταινία.
Η πρώτη αυτή περίοδος έθεσε τις βασικές αρχές που ακολούθησαν και οι επόμενες καλλιτεχνικές διευθύνσεις: δεκτικότητα στις διαφορετικές τάσεις του κινηματογράφου, συμμετοχή ανθρώπων του χώρου στις διαδικασίες επιλογής και πίστη στη συλλογική εργασία.
Αντώνης Παπαδόπουλος: 1999-2020 Ο άνθρωπος που άνοιξε τα σύνορα
Η μακρά περίοδος του Αντώνη Παπαδόπουλου είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με την εδραίωση και τη διεθνή αναγνώριση του Φεστιβάλ. Ήταν ο άνθρωπος που υπηρέτησε τον θεσμό επί δεκαετίες και ταύτισε σε μεγάλο βαθμό τη ζωή και τη δημιουργική του πορεία με αυτόν.
Όπως αναγνωρίστηκε επίσημα μετά τον θάνατό του το 2020, κατάφερε να μετατρέψει μια τοπική κινηματογραφική εκδήλωση σε διοργάνωση γνωστή στις πέντε ηπείρους. Υπήρξε υποστηρικτής των νέων δημιουργών και ένας από τους ανθρώπους που αντιλήφθηκαν εγκαίρως ότι η μικρού μήκους ταινία δεν αποτελεί κατώτερη ή ημιτελή μορφή κινηματογράφου, αλλά αυτοτελές πεδίο καλλιτεχνικής έκφρασης.
Στη μεγάλη αυτή διαδρομή του ενισχύθηκε ο διεθνής χαρακτήρας της διοργάνωσης, αναπτύχθηκαν συνεργασίες με κινηματογραφικούς φορείς και καθιερώθηκε η παρουσία του Φεστιβάλ πέρα από τα όρια της πόλης. Χαρακτηριστικό παράδειγμα εξωστρέφειας αποτέλεσε το πρόγραμμα «Το Φεστιβάλ Δράμας ταξιδεύει», το οποίο ξεκίνησε το 1994 με προβολές σε εννέα πόλεις και έφτασε αργότερα να παρουσιάζει ταινίες σε δεκάδες πόλεις της Ελλάδας και του εξωτερικού.
Παράλληλα, ο Αντώνης Παπαδόπουλος οραματίστηκε μια βαθύτερη σύνδεση του Φεστιβάλ με την κινηματογραφική εκπαίδευση και τη δημιουργία μόνιμων υποδομών στη Δράμα. Ορισμένα από αυτά τα σχέδια δεν πρόλαβε να τα δει ολοκληρωμένα. Παρέμειναν, όμως, ως παρακαταθήκη για τους επόμενους.
Γιάννης Σακαρίδης: 2020- 2024 Ανανέωση σε μια περίοδο παγκόσμιας κρίσης
Ο Γιάννης Σακαρίδης ανέλαβε την καλλιτεχνική διεύθυνση το 2020, αμέσως μετά την απώλεια του Αντώνη Παπαδόπουλου και ταυτόχρονα με το ξέσπασμα της πανδημίας. Ήταν ίσως μία από τις δυσκολότερες στιγμές για να αναλάβει κάποιος έναν διεθνή πολιτιστικό θεσμό.
Παρά τις πρωτόγνωρες συνθήκες, το Φεστιβάλ δεν διακόπηκε. Διοργανώθηκε υβριδικά, με φυσική παρουσία και διαδικτυακές προβολές, δίνοντας για πρώτη φορά τη δυνατότητα σε θεατές από ολόκληρη την Ελλάδα να παρακολουθήσουν μεγάλο μέρος του προγράμματος.
Κατά τη διάρκεια της πενταετούς θητείας του Σακαρίδη, ανανεώθηκε η οπτική ταυτότητα της διοργάνωσης, δημιουργήθηκαν και ενισχύθηκαν νέα διαγωνιστικά και εκπαιδευτικά προγράμματα, αναπτύχθηκε το Short Film Hub και διευρύνθηκαν οι συνεργασίες με δημόσιους και ιδιωτικούς φορείς στην Ελλάδα και στο εξωτερικό.
Η κορυφαία ίσως διεθνής κατάκτηση αυτής της περιόδου ήρθε το 2023, όταν το Φεστιβάλ πιστοποιήθηκε από την Αμερικανική Ακαδημία Κινηματογραφικών Τεχνών και Επιστημών ως Oscar® qualifying. Οι νικητές του Εθνικού και του Διεθνούς Διαγωνιστικού απέκτησαν έτσι τη δυνατότητα να προκρίνονται στη διαδικασία των υποψηφιοτήτων για τα Όσκαρ, υπό τις προβλεπόμενες προϋποθέσεις.
Την ίδια περίοδο προχώρησε και η σύνδεση του Φεστιβάλ με το προπτυχιακό πρόγραμμα κινηματογραφικών σπουδών του Ελληνικού Ανοικτού Πανεπιστημίου.
Παράλληλα, επανήλθε δυναμικά η συζήτηση για τη δημιουργία ενός μόνιμου οπτικοακουστικού κόμβου στη Δράμα, χωρίς, ωστόσο, το φιλόδοξο αυτό σχέδιο να έχει μέχρι σήμερα λάβει την ορατή και συγκεκριμένη μορφή που προσδοκά η τοπική κοινωνία. Η δημιουργία του παραμένει ένα πάγιο αίτημα και μια μεγάλη προσδοκία των Δραμινών, οι οποίοι επιθυμούν να δουν τη μακρόχρονη κινηματογραφική παράδοση της πόλης να αποκτά μόνιμη στέγη, υποδομές και συνέχεια.
Μεταξύ των συνεργασιών και της εξωστρέφειας του φεστιβάλ, οραματίστηκε και υλοποίησε το Κινηματογραφικό Εργαστήρι το οποίο δίνει την δυνατότητα σε Δραμινούς φιλόδοξους ερασιτέχνες κινηματογραφιστές να ολοκληρώσουν και να παρουσιάσουν τις ταινίες τους.
Γιώργος Αγγελόπουλος: 2025- σήμερα Μια νέα γενιά στο τιμόνι
Το 2025 την καλλιτεχνική διεύθυνση ανέλαβε ο Γιώργος Αγγελόπουλος, ύστερα από ανοιχτή διαδικασία επιλογής. Η παρουσία του σηματοδότησε μια ακόμη αλλαγή γενιάς, με κεντρική επιδίωξη την επαναφορά των δημιουργών και των αναγκών τους στο επίκεντρο του Φεστιβάλ.
Από την πρώτη του διοργάνωση έδωσε έμφαση στην κινηματογραφική παιδεία, στην προσέγγιση των παιδιών και των εφήβων μέσω του Kiddo, στη σύνδεση με τις κινηματογραφικές σπουδές και στην υπεράσπιση της ανθρώπινης δημιουργίας απέναντι στις άκριτες εφαρμογές της τεχνητής νοημοσύνης.
Στη 49η διοργάνωση προστίθεται για πρώτη φορά αυτοτελές Διεθνές Διαγωνιστικό Πρόγραμμα Ντοκιμαντέρ, αναγνωρίζοντας τη δυναμική των σύντομων ντοκιμαντέρ και των σύγχρονων υβριδικών μορφών κινηματογραφικής αφήγησης. Παράλληλα, η προγραμματισμένη παρουσία του δικτύου των μελών της Ευρωπαϊκής Ακαδημίας Κινηματογράφου στη Δράμα αποτελεί μια σημαντική ευκαιρία διεθνούς προβολής.
Φυσικά, καμία από αυτές τις επιτυχίες δεν αποτελεί έργο ενός μόνο προσώπου. Οι πολιτιστικοί θεσμοί οικοδομούνται από καλλιτεχνικές διευθύνσεις, διοικήσεις, εργαζομένους, συνεργάτες, εθελοντές, δημιουργούς και κοινό. Ωστόσο, κάθε καλλιτεχνικός διευθυντής αφήνει το δικό του στίγμα, καθορίζοντας προτεραιότητες και ανοίγοντας διαφορετικούς δρόμους.
Οι αδυναμίες δεν ακυρώνουν τη διαδρομή
Αναντίρρητα, η κριτική είναι απαραίτητη. Όχι όμως για να μηδενίσει μια διαδρομή, αλλά για να την προστατεύσει. Οι ισχυροί θεσμοί δεν φοβούνται την κριτική. Τη χρησιμοποιούν για να διορθώνονται, να ωριμάζουν και να γίνονται πιο ανεξάρτητοι, αξιοκρατικοί και ανθεκτικοί.
Σε μια πορεία σχεδόν πενήντα χρόνων ήταν αναπόφευκτο να υπάρξουν λάθη, καθυστερήσεις, συγκρούσεις, διοικητικές αδυναμίες και περίοδοι εσωστρέφειας.
Το Φεστιβάλ δεν κατάφερε να αποκτήσει τις υποδομές που αντιστοιχούν στο διεθνές του κύρος. Η έλλειψη κατάλληλων και μόνιμων αιθουσών, η αργή αξιοποίηση κτιρίων, η εξάρτηση από χρηματοδοτήσεις που συχνά αποφασίζονται με καθυστέρηση και οι εσωτερικές εντάσεις αποτελούν διαχρονικές πληγές.
Παρά την αρνητική δημοσιότητα που προκάλεσαν ορισμένες αποφάσεις, ευχή όλων είναι ο θεσμός να συνεχίσει να εξελίσσεται και να κοιτάζει με αισιοδοξία προς το μέλλον.
Γιατί η ύπαρξή του παραμένει ανεκτίμητη
Το Φεστιβάλ Δράμας προσέφερε σε γενιές νέων κινηματογραφιστών την πρώτη μεγάλη οθόνη, την πρώτη δημόσια κρίση, την πρώτη διάκριση και συχνά την πρώτη ουσιαστική επαγγελματική δικτύωση.
Έδωσε στις ταινίες μικρού μήκους ορατότητα σε εποχές που δεν υπήρχαν ψηφιακές πλατφόρμες και μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Έφερε δημιουργούς από διαφορετικές χώρες στη Δράμα και μετέφερε τις ελληνικές ταινίες σε πόλεις της Ελλάδας και του εξωτερικού. Συνέδεσε την τοπική κοινωνία με τη σύγχρονη καλλιτεχνική δημιουργία και έκανε το όνομα της Δράμας αναγνωρίσιμο στον διεθνή κινηματογραφικό χάρτη.
Κυρίως, όμως, απέδειξε ότι μια ταινία μικρού μήκους μπορεί να περιέχει μια μεγάλη ιδέα. Ότι ένας νέος δημιουργός χωρίς ισχυρές διασυνδέσεις μπορεί να βρει βήμα. Ότι μια πόλη της περιφέρειας μπορεί να γίνει τόπος συνάντησης ανθρώπων, πολιτισμών και διαφορετικών κινηματογραφικών γλωσσών.
Η 50ή διοργάνωση ως ευθύνη
Η 49η διοργάνωση, που έχει προγραμματιστεί για τις 6–12 Σεπτεμβρίου 2026, αποτελεί τον άμεσο προθάλαμο της 50ής. Για τον λόγο αυτό, η φετινή χρονιά δεν πρέπει να αντιμετωπιστεί ως μια απλή προετοιμασία επετειακών εκδηλώσεων. Πρέπει να αποτελέσει αφετηρία θεσμικής αυτογνωσίας.
Η 50ή διοργάνωση χρειάζεται να θυμάται και να τιμά το παρελθόν του, χωρίς να μένει εγκλωβισμένο σε αυτό. Χρειάζεται να τιμήσει τον Αλέξη Δερμεντζόγλου, τον Αντώνη Παπαδόπουλο, τον Γιάννη Σακαρίδη, τον Γιώργο Αγγελόπουλο και όλους τους επώνυμους και ανώνυμους ανθρώπους που συνέβαλαν στη διαδρομή του Φεστιβάλ.
Χρειάζονται δεσμεύσεις για την ουσιαστική σύνδεση του θεσμού με την πόλη, την εκπαίδευση και τη διεθνή κινηματογραφική κοινότητα.
Σχεδόν πενήντα χρόνια μετά την πρώτη προβολή, το σημαντικότερο δεν είναι απλώς ότι το Φεστιβάλ επέζησε. Το σημαντικότερο είναι ότι εξακολουθεί να γεννά ταινίες, συναντήσεις, όνειρα και νέους κινηματογραφικούς δρόμους.
Και αυτή ακριβώς είναι η μεγαλύτερη επιτυχία του, ότι παραμένει ζωντανό.
Η 50ή διοργάνωση δεν πρέπει να είναι απλώς μια μεγάλη γιορτή για όσα πέρασαν. Πρέπει να είναι μια καθαρή υπόσχεση για όσα θα ακολουθήσουν.
Διαβάστε περισσότερα:
Οι ταινίες του 49ου Φεστιβάλ Δράμας – Με ρεκόρ συμμετοχών και 157 μικρού μήκους ταινίες
