ΣΗΜΕΙΟ ΑΙΧΜΗΣ – Η τεχνολογική πρόοδος, η συγκέντρωση οικονομικής ισχύος και το ερώτημα αν η Ευρώπη υπηρετεί πλέον τις κοινωνίες ή τα μεγάλα επιχειρηματικά συμφέροντα
Όταν κάποιος στη δεκαετία του ’80 ερχόταν σε μια παρέα και έλεγε διάφορα περίεργα και ακατάλυπτα τον αποκαλούσαν «ούφο». Όχι γιατί μπορεί να έλοιωνε στα «ουφάδικα», αλλά επειδή ήταν αποκομμένος από την πραγματικότητα. Αυτήν την αρχαία ανάμνηση ξύπνησε σε αρκετούς το άρθρο του υπουργού Οικονομικών κ. Κυριάκου Πιερρακάκη στους Financial Times.
Κάποιος που δεν παρακολουθεί τις τεχνολογικές εξελίξεις και δεν τον ενδιαφέρει πόσα G έχει το κινητό του, ποσώς ενδιαφέρεται για την ακαδημαϊκή αναλαμπή του κυρίου υπουργού.
Οι πιο υποψιασμένοι θεωρούν πως ο πρόεδρος του Eurogroup ετοιμάζει το έδαφος για τα επόμενα βήματά του. Προσπαθεί να πείσει στελέχη της ΕΕ και επενδυτικά σχήματα ότι στην «επόμενη ημέρα» θέλει και πρέπει να έχει ρόλο. Ως εδώ, καλά.
Παράλληλος κόσμος
Αν, ωστόσο, δούμε σε ένα άλλο πρίσμα όλη αυτήν την κατάσταση φαίνεται πως ζούμε σε έναν παράλληλο κόσμο.
Στη μια ευθεία υπάρχει μια Ευρώπη που συζητεί για τεχνολογικά άλματα.
Στην άλλη, μια Ευρώπη που παλεύει να επιβιώσει.
Την πρώτη, τη βρίσκει κανείς στις αίθουσες των συνεδρίων, των λόμπι και των επιτελείων. Βλέπει κάτι τύπους που μοιάζουν με δραπέτες από καταψύκτες που λειτουργούν σε συνθήκες απόλυτης συναισθηματικής ψύχρας, με λογική τεχνητής νοημοσύνης, αλλά ευφυΐα που ανταγωνίζεται ένα μπρόκολο.
Η δεύτερη βρίσκεται στα σπίτια των πολιτών που μετρούν κάθε ευρώ. Ο Φρίντριχ στο Άαχεν, ο Λουϊτζι στο Μιλάνο, ο Πιερ στην Καέν, ο Μάκης στις Βρυξέλλες έχουν τις ίδιες αγωνίες με τον υποφαινόμενο στην Αθήνα.
Αναζητούμε την κοινωνία των εθνών, αλλά ολισθαίνουμε στην Ευρώπη των πολυεθνικών.
Εκτός πραγματικότητας
Κι όμως, η πολιτική συζήτηση επιμένει να κινείται σε έναν κόσμο μακριά από την κοινωνική πραγματικότητα. Ενώ οι κοινωνίες δοκιμάζονται από την ακρίβεια, τη στεγαστική κρίση και την ανασφάλεια, κάποιοι δείχνουν στην Ευρώπη ότι πρέπει να κυνηγήσει «νέα μοντέλα διαχείρισης στρατηγικών πόρων».
Με αυτές τις παρακμιακές ατζέντες θα οξυνθούν οι κοινωνικές ανισότητες και οι εντάσεις. Είναι η ιδανική συνταγή για τις επερχόμενες κοινωνικές εκρήξεις του όχι και τόσο μακρινού μέλλοντος.
Η τεχνολογία ασφαλώς είναι αναγκαία. Όμως το ερώτημα δεν είναι αν η Ευρώπη θα αποκτήσει περισσότερα δίκτυα και ισχυρότερες ψηφιακές υποδομές. Το ερώτημα είναι ποιος θα ελέγχει αυτή τη νέα δύναμη.
Διότι κάθε φορά που η οικονομική ισχύς συγκεντρώνεται σε λίγα χέρια, η κοινωνία πληρώνει το τίμημα. Τα μεγάλα ολιγοπώλια αποκτούν μεγαλύτερη επιρροή. Οι μικρότεροι παίκτες υποχωρούν. Οι πολίτες μετατρέπονται από πρωταγωνιστές σε θεατές μιας οικονομίας που λειτουργεί πάνω από αυτούς.
Το πραγματικό πρόβλημα
Αυτό ακριβώς περιγράφει η Κρίστια Φρίσλαντ στο βιβλίο «Πλουτοκράτες». Η νέα παγκόσμια ελίτ δεν διαθέτει μόνο τεράστιο πλούτο. Διαθέτει πρόσβαση, επιρροή και δυνατότητα να διαμορφώνει πολιτικές αποφάσεις.
Το πρόβλημα λοιπόν δεν είναι η τεχνολογία.
Το πρόβλημα είναι μια Ευρώπη που κινδυνεύει να χτίσει υποδομές του μέλλοντος με «κοινωνίες από το βαθύ παρελθόν» με σκιές εργαζομένων στα όρια της εξαθλίωσης. Μια Ευρώπη όπου λίγοι θα ελέγχουν τα δεδομένα, τα δίκτυα και τις αγορές, ενώ οι πολλοί θα αγωνίζονται για τα στοιχειώδη.
Δεν μπορεί η ανάπτυξη να σημαίνει περισσότερη δύναμη για τους ήδη ισχυρούς και περισσότερη ανασφάλεια για όλους τους υπόλοιπους.
Δεν μπορεί η πρόοδος να μετριέται μόνο σε ταχύτητες σύνδεσης, επενδυτικά κεφάλαια και χρηματιστηριακές αποδόσεις.
Μια κοινωνία δεν αποτυγχάνει όταν δεν έχει αρκετά προηγμένα δίκτυα. Αποτυγχάνει όταν αφήνει τους ανθρώπους της πίσω.
Η Ευρώπη δεν χρειάζεται μια οικονομία που θα υπηρετεί τους λίγους. Χρειάζεται μια οικονομία που θα προστατεύει τους πολλούς.
Διαφορετικά, η ψηφιακή επανάσταση δεν θα είναι η νέα μεγάλη ευκαιρία της ηπείρου. Θα γίνει το νέο εργαλείο συγκέντρωσης πλούτου και εξουσίας. Προφανώς όταν έγραφε ο κύριος Πιερρακάκης αυτό το άρθρο, μάλλον είχε αναθεματίσει το σοσιαλιστικό του παρελθόν ή ήθελε να φανεί αρεστός στις διοικήσεις των πολυεθνικών που σχεδιάζουν ακόμα περισσότερα κέρδη εις βάρος των κοινωνιών και των δημοκρατικών αρχών.
