ΠΟΛΙΤΙΚΗ – Η άγνωστη μαρτυρία του Παναγιώτη Κανελλόπουλου στον Γιώργο Λεονταρίτη για την ίδρυση της Νέας Δημοκρατίας και την πικρία που του άφησε η στάση του Κωνσταντίνου Καραμανλή
Γράφει ο Γιώργος Α. ΛεονταρίτηςΟι πρώτες στιγμές της Μεταπολιτεύσεως ήταν έντονες. Πολλοί νόμιζαν ότι η χώρα θα γύριζε εκεί που είχε σταματήσει. Ήταν αδύνατον όμως να γυρίσει πίσω. Εκείνη η Μεγάλη Πέμπτη, στις 20 Απριλίου 1967, είχε περάσει ανεπιστρεπτί.
Σαν χείμαρρος ο χρόνος είχε πάρει στο πέρασμα του πρόσωπα, συμπάθειες, αγάπες, συνεργασίες και κυρίως φιλίες. Υπήρχαν κι άλλα πράγματα που δεν λέγονται. Καταγράφηκαν στις στήλες των εφημερίδων αδιαμαρτύρητα. Χωρίς απάντηση, όχι προς τους συντάκτες, αλλά προς τους εμπνευστές.
Η σημερινή αφήγηση δεν πρέπει να αρχίσει από εκείνο το τεταμένο πρωινό της 25ης Ιουλίου 1974. Τότε που όλοι είχαν στο στόμα τους το επίθετο «Καραμανλής» και έτρεφαν προσδοκίες για ένα καλύτερο μέλλον. Θα πάμε εικοσιτρία χρόνια πριν.
Όταν στις 6 Αυγούστου 1951 ο Στρατάρχης Αλέξανδρος Παπάγος ίδρυσε τον «Ελληνικό Συναγερμό» στηρίχθηκε σε δύο ανθρώπους. Οι δύο συναρχηγοί του, οι Στέφανος Στεφανόπουλος και Παναγιώτης Κανελλόπουλος ήταν εκείνοι που οργάνωσαν το κόμμα. Γι’ αυτό και όταν αρρώστησε ο Παπάγος, αμφότεροι θεωρήθηκαν ως οι επικρατέστεροι διάδοχοί του.
Τον πρόλαβε ο Καραμανλής
Τελικά, διαψεύστηκαν οι εκτιμήσεις. Τον Παπάγο διαδέχθηκε ο Κωνσταντίνος Καραμανλής, ο οποίος διέλυσε τον «Εθνικό Συναγερμό» και ίδρυσε την «Εθνική Ριζοσπαστική Ένωση» στις 4 Ιανουαρίου 1956.
Ο Κανελλόπουλος δεν προσχώρησε αμέσως στην ΕΡΕ αν και κατήλθε στις εκλογές του 1956 και του 1958 ως ανεξάρτητος συνεργαζόμενος. Στο διάστημα αυτό γνωρίστηκε καλύτερα με τον Καραμανλή και δημιουργήθηκε ανάμεσα τους σχέση εμπιστοσύνης. Στις 5 Ιανουαρίου 1959, τελικά, ο Κανελλόπουλος εντάχθηκε στο κόμμα και υπηρέτησε τις κυβερνήσεις του ως Αντιπρόεδρος του Υπουργικού Συμβουλίου.
Φωτογραφικό Αρχείο: © ΛΑΕΓΕ
Από την άνοιξη του 1963, ο Κανελλόπουλος παρακολούθησε στενά την πορεία συγκρούσεως του πρωθυπουργού Καραμανλή με τα Ανάκτορα. Η δυσχέρεια της υγείας του Βασιλέως Παύλου, το επεισοδιακό ταξίδι της Βασιλίσσης στο Λονδίνο και η ρήξη των σχέσεων με τη Βασίλισσα Φρειδερίκη επιδείνωσαν την κατάσταση. Η δολοφονία του Γρηγόρη Λαμπράκη και τα παρεπόμενα οδήγησαν τον Καραμανλή στην παραίτηση στις 11 Ιουνίου 1963
Η τριμελής και ο Μαρκεζίνης
Ο Κανελλόπουλος μαζί με τους Κωνσταντίνο Ροδόπουλο και Παναγή Παπαληγούρα, ανέλαβαν την τύχη της ΕΡΕ. Ακολούθησαν η επικράτηση του Γεωργίου Παπανδρέου στις εκλογές του Νοεμβρίου 1963 και η φυγή του Καραμανλή στο Παρίσι.
Ο μετριοπαθής Κανελλόπουλος έγινε πρόεδρος του κόμματος. Δεν κατάφερε να κερδίσει στις εκλογές του 1964, στις οποίες η ΕΡΕ κατήλθε συνεργαζόμενη με το Κόμμα Προοδευτικών του Σπυρίδωνος Μαρκεζίνη. Η κατάσταση αυτή προκάλεσε ακόμα μεγαλύτερη όξυνση.
Η δεύτερη κυβέρνηση της Ενώσεως Κέντρου παρέπεμπε κυβερνητικά στελέχη της ΕΡΕ σε ειδικά δικαστήρια και επιδίδετο σε υποθέσεις στρατιωτικών συνωμοσιών (ΙΔΕΑ και ΑΣΠΙΔΑ). Ο Κανελλόπουλος πιεζόταν εσωκομματικά, καθώς και από τον Τύπο. Αντέδρασε ασκώντας οξεία αντιπολίτευση, με ύφος που δεν ταίριαζε στον χαρακτήρα του.
Αντίστροφη μέτρηση
Μετά τα Ιουλιανά του 1965 η ΕΡΕ στήριξε τις τρεις διαδοχικές κυβερνήσεις Γεωργίου Αθανασιάδη – Νόβα, Ηλία Τσιριμώκου και Στέφανου Στεφανόπουλου. Τον Δεκέμβριο του 1966 ο Κανελλόπουλος έκανε μυστική συμφωνία με τον Παπανδρέου να γίνουν εκλογές. Έτσι έπεσε η Κυβέρνηση Στεφανοπούλου. Σχηματίστηκε υπηρεσιακή κυβέρνηση υπό τον υποδιοικητή της Εθνικής Τραπέζης Ιωάννη Παρασκευόπουλο.
Η διακομματική συναίνεση κατέρρευσε στις 3 Απριλίου 1967. Ο Βασιλεύς Κωνσταντίνος ανέθεσε το σχηματισμό κυβέρνησης στον Κανελλόπουλο. Σχημάτισε κυβέρνηση αλλά δεν έλαβε ψήφο εμπιστοσύνης. Στις 14 Απριλίου 1967 διαλύθηκε η Βουλή με σκοπό τη διενέργεια εκλογών στις 28 Μαΐου. Μία εβδομάδα μετά εκδηλώθηκε το στρατιωτικό πραξικόπημα.
Φωτογραφία αρχείου ©ΛΑΕΓΕ.
Χαμένη ευκαιρία
Μετά την εισβολή των τουρκικών στρατευμάτων στην Κύπρο οι στρατιωτικοί αποφάσισαν την παράδοση της εξουσίας στους πολιτικούς. Στη σύσκεψη που πραγματοποιήθηκε στις 23 Ιουλίου 1974 με παρουσία διακεκριμένων πολιτικών στελεχών αποφασίστηκε ο σχηματισμός Κυβέρνησης Εθνικής Ενότητας. Πρωθυπουργός θα ήταν ο Κανελλόπουλος και Αντιπρόεδρος ο Γεώργιο Μαύρο.
Με παρέμβαση του τότε Αρχηγού ΓΕΝ Ναυάρχου Πέτρου Αραπάκη και του Ευάγγελου Αβέρωφ προς τους στρατιωτικούς, εκλήθη ο Κωνσταντίνος Καραμανλής από το Παρίσι να ηγηθεί της κυβερνήσεως.
Η μοναξιά του Κανελλόπουλου
Αυτό το θέμα της «προσωρινότητας» του Παναγιώτη Κανελλόπουλου στην ηγεσία της ΕΡΕ είχε δραματική κατάληξη. Όλοι οι βουλευτές της ΕΡΕ τον αντιμετώπιζαν πάντα με σεβασμό, αλλά στο μυαλό τους είχαν τον Καραμανλή. Κι αυτή η εμμονή έφτασε μεταπολιτευτικά να πάρει τη μορφή μιας πρωτοφανούς πολιτικής απρέπειας.
Ο Καραμανλής αποφάσισε ένα πρωί τη διάλυση της ΕΡΕ και τη δημιουργία της Νέας Δημοκρατίας χωρίς να ενημερωθεί προηγουμένως ο Κανελλόπουλος που επί έντεκα έτη διετέλεσε αρχηγός της και μάλιστα στις πιο δύσκολες περιόδους.
Την πικρία του γι’ αυτή τη συμπεριφορά μού που εξέφρασε ο ίδιος ο Κανελλόπουλος ένα πρωί που καθόμασταν στο γραφείο του στην οδό Ακαδημίας. Μανιώδης καπνιστής έβαλε το τσιγάρο στην πίπα του και φύσηξε τον καπνό ψηλά κι αφού η πιστή γραμματέας του η Γιούλα Ζώνα τού έφερε τον καφέ αρχίσαμε την κουβέντα γύρω από αυτό το θέμα.
Δεν μου μιλούσε με οργή. Η φωνή του ήταν ήρεμη αλλά γεμάτη πίκρα: «Μια μέρα βλέπω στις εφημερίδες ότι ο Καραμανλής ίδρυσε τη Ν.Δ. Εγώ ήμουν αρχηγός της ΕΡΕ. Και ήμουν 11 χρόνια αρχηγός της. Κανένας δεν μου είπε ότι η ΕΡΕ πρόκειται να διαλυθεί και να ιδρύσει ένα άλλο κόμμα, το οποίο θα ονομαζόταν ΝΔ.
» Πρέπει να πω ότι αυτό με εξένισε. Θεωρούσα σωστότερο να ειδοποιηθώ ότι θα υπάρξει ένα νέο κόμμα. Ορθότερο όμως θεωρούσα επίσης να διατηρηθεί η ΕΡΕ και να αναλάβει την ηγεσία ο Καραμανλής, εφόσον ήθελε να αναμειχθεί και πάλι ενεργά στην πολιτική ζωή της χώρας. Δεν ειδοποιήθηκα από κανέναν. Τα έμαθα όλα από τις εφημερίδες.
» Ας κρίνω τώρα την μετονομασία. Τι νόημα είχε; Κι αν υποθέσουμε ότι υπήρχαν πολλοί Έλληνες οι οποίοι κατέκριναν τις κυβερνήσεις της ΕΡΕ -κι αυτό δεν είναι υπόθεση μόνον, αλλά πραγματικότητα. Η ΕΡΕ μετά την 21η Απριλίου είχε προκαλέσει τον σεβασμό και την εμπιστοσύνη όλων, με τον αγώνα της κατά της δικτατορίας.
» Επίσης είχε συνεργαστεί στενά με την Ένωσιν Κέντρου. Στο διάστημα της δικτατορίας είχαμε βγάλει κοινές διακηρύξεις. Όλες αυτές οι δραστηριότητες είχαν προκαλέσει γενική αναγνώριση και δεν υπήρχε λόγος η ΕΡΕ να εξαφανιστεί από το πρόσωπο της γης και να προκύψει η ΝΔ.
» Αφού μάλιστα το μέγιστο τμήμα της ΝΔ απαρτίσθηκε από στελέχη της ΕΡΕ. Δημιουργήθηκε λοιπόν η ΝΔ. Εγώ όμως δεν έπρεπε να ειδοποιηθώ για αυτό; Δεν ήρθε ούτε ένας τέως βουλευτής της ΕΡΕ. Δεν ήρθε κανένας από εκείνους που είχαν συνεργαστεί και αγωνιστεί μαζί μου για να μου ’πε: «Ξέρεις, αγαπητέ Πρόεδρε, ιδρύθηκε η ΝΔ. Σε αγαπούμε, σε τιμούμε, αλλά θα πάμε εκεί».
» Ούτε ένας! Είναι χαρακτηριστικό το φαινόμενο το οποίο σου επισημαίνω, αγαπητέ μου κύριε Λεονταρίτη, γιατί είναι αρκετά διδακτικό…».
Διαβάστε ακόμα:
Οι άγνωστες πρώτες ώρες του Καραμανλή: «Έμενα σε κότερο γιατί φοβόμασταν δολοφονία»
ΑΠΟΚΑΛΥΨΗ: Οι πρώτες στιγμές του Καραμανλή στην Αθήνα το 1974
