ΠΟΡΤΡΑΙΤΟ – Ο φιλόσοφος που αναζήτησε τις βαθύτερες ρίζες του ελληνικού ψυχισμού και άφησε σημαντική πνευματική παρακαταθήκη
Άρθρο της Κατερίνας Κουβουτσάκη, Φιλολόγου Κλασικής Φιλολογίας
Αποχαιρετισμός στον Στέλιο Ράμφο (1939 – 10 Αυγούστου 2026)
Στις 11:30′ το πρωί, στον Ιερό Ναό Αγίου Παντελεήμονος Χαλανδρίου θα τελεσθεί η νεκρώσιμος Ακολουθία για τον συγγραφέα και φιλόσοφο Στέλιο Ράμφο, ο οποίος έφυγε από τη ζωή σε ηλικία 87 ετών.
Ο σπουδαίος διανοητής το τελευταίο διάστημα νοσηλευόταν σε κλινική της Αθήνας. Με περισσότερα από 30 βιβλία στο ενεργητικό του, υπήρξε ένας από τους σημαντικότερους Έλληνες στοχαστές.
Ο Στέλιος Ράμφος γεννήθηκε το 1939 στην Αθήνα. Το 1965, πριν ολοκληρώσει τις σπουδές του στη Νομική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών, ξεκίνησε σπουδές Φιλοσοφίας στο Παρίσι, στο Université de Vincennes à Saint-Denis (σημερινό Université Paris 8).
Μεταξύ 1969 και 1974 υπήρξε καθηγητής Φιλοσοφίας στο ίδιο πανεπιστήμιο. Το 1975 επέστρεψε στην Ελλάδα, όπου συνέχισε το συγγραφικό έργο του. Είχε σημαντική παρουσία στη δημόσια ζωή με πολλές συνεντεύξεις στον Τύπο και την τηλεόραση, με δημόσιες ομιλίες αλλά και άρθρα σε περιοδικά. Δίδαξε στο Ίδρυμα Γουλανδρή-Χορν και αργότερα στο Ίδρυμα Βασίλη και Μαρίνας Θεοχαράκη.
Η πλούσια βιβλιογραφία του αντικατοπτρίζει τις πνευματικές αναζητήσεις του, τις θέσεις και τις προτάσεις του αναφορικά με τον μαρξισμό, την οικουμενικότητα του ελληνικού πολιτισμού, τους συσχετισμούς της σύγχρονης πνευματικής δημιουργίας με την ελληνορθόδοξη παράδοση.
Μεταξύ πολλών άλλων, έχει δημοσιεύσει μελέτες για τον Πλάτωνα (Φιλοσοφία Ποιητική), τον Αριστοτέλη (Μίμησις εναντίον μορφής), τον Οιδίποδα Τύραννο (Το αίνιγμα και η μοίρα), τους ασκητές της ερήμου (Πελεκάνοι ερημικοί), καθώς και μία συλλογή άρθρων και δοκιμίων του, «Μία καλοκαιρινή ευτυχία τρίζει» (1999).
Ο Ανακριτής της Νεοελληνικής Ψυχής
Υπάρχουν πνεύματα που δεν περιορίζονται στην απλή καταγραφή της εποχής τους, αλλά γίνονται οι αμείλικτοι, συχνά επώδυνοι, καθρέφτες της. Ο Στέλιος Ράμφος διέσχισε τον σύγχρονο ελληνικό βίο σαν ένας σύγχρονος περιπατητικός ανακριτής της ψυχής μας.
Με την αναχώρησή του, ο πνευματικός χάρτης της χώρας γίνεται φτωχότερος, καθώς σιωπά μια φωνή που τόλμησε να αγγίξει τις ανοιχτές πληγές της νεοελληνικής ταυτότητας με νυστέρι χειρουργού και ευαισθησία ποιητή.
Δεν λειτούργησε ποτέ ως αποστασιοποιημένος ακαδημαϊκός. Έγινε ο μόνιμος «συνήγορος του διαλόγου» με την ίδια μας την αυτογνωσία. Όπως ο ίδιος παρατηρούσε εύστοχα: «Εγκλωβιζόμαστε στις αδυναμίες και τις εξαρτήσεις μας, απουσιάζει η κουλτούρα ανεξαρτησίας…».
Αυτός ο πυρήνας διαπέρασε ολόκληρο το έργο του, καθώς επιχείρησε το τιτάνιο έργο να αποκωδικοποιήσει τον νεοελληνικό ψυχισμό, αναζητώντας τις βαθιές ρίζες μας στην τομή ανάμεσα στην αρχαία ελληνική φιλοσοφία και στην ελληνορθόδοξη πατερική παράδοση.
Η Πολυεπίπεδη Προσφορά
Η πνευματική του πορεία υπήρξε μια διαρκής, δυναμική εξέλιξη:
- Η Βυζαντινή κληρονομιά και ο Παπαδιαμάντης: Με έργα ορόσημα όπως «Η παλινωδία του Παπαδιαμάντη» (1976), ανέδειξε τις εσωτερικές αγωνίες του ελληνισμού, εστιάζοντας στη ματαίωση μιας ευρύτερης βυζαντινής Αναγέννησης.
- Η αρχαιοελληνική τραγωδία: Μελέτησε με μοναδική διεισδυτικότητα τον Πλάτωνα, τον Αριστοτέλη και τον μύθο του Οιδίποδα, ανασύροντας τα αιώνια ερωτήματα της ανθρώπινης ύπαρξης από τα βάθη του αρχαίου μύθου.
- Η ριζοσπαστική κριτική: Από τις νεοορθόδοξες αναζητήσεις, πέρασε στη ριζοσπαστική, εκσυγχρονιστική κριτική, στηλιτεύοντας τον λαϊκισμό, τον εφησυχασμό και τις παθογένειες που κρατούν τη χώρα δέσμια του χθες.
Ένα Πνευματικό Κληροδότημα
Ο Ράμφος μάς δίδαξε ότι η φιλοσοφία δεν είναι μια άσκηση εντυπωσιασμού, αλλά μια βιωματική ρήξη με τον εαυτό. Στα βιβλία του, ο Παπαδιαμάντης συνομιλούσε με τον Πλάτωνα και η ορθόδοξη ασκητική με την ψυχανάλυση, συνθέτοντας ένα μωσαϊκό που φώτιζε τις «παλινωδίες» και τις «σκιές» της εθνικής μας ψυχολογίας.
Σήμερα, καθώς η φωνή του σιωπά, το έργο του μένει ως παρακαταθήκη: μια πρόσκληση σε μια συνεχή, επίπονη αλλά λυτρωτική αυτογνωσία. Ο Στέλιος Ράμφος δεν ανήκει πλέον στον χρόνο, αλλά στο πνευματικό στερέωμα εκείνων των δασκάλων που, με το παράδειγμά τους, μας έμαθαν να στεκόμαστε με αξιοπρέπεια ενώπιον των μεγάλων ερωτημάτων της ύπαρξης.
Η Ελεγεία μιας Απώλειας
Ο Στέλιος Ράμφος υπήρξε μια σπάνια περίπτωση διανοουμένου που προκάλεσε, συγκρούστηκε, φώτισε και ενέπνευσε. Είτε συμφωνούσε κανείς μαζί του είτε στεκόταν απέναντι στις αναλύσεις του, η παρουσία του ήταν εγγύηση ότι η δημόσια σφαίρα διατηρούσε την επαφή της με την ουσία της σκέψης.
Σήμερα, καθώς τα βιβλία του μένουν εδώ να μας υπενθυμίζουν «το βάρος των λέξεων», αποχαιρετούμε έναν άνθρωπο που τίμησε όσο λίγοι την ελληνική γλώσσα και το καθήκον της φιλοσοφίας: να μας μαθαίνει πώς να στεκόμαστε με αξιοπρέπεια ενώπιον του εαυτού μας.
Καλό του ταξίδι!
Τα άρθρα της Κατερίνας Κουβουτσάκη στην «Η»
είναι διαθέσιμα με ένα κλικ εδώ.
Διαβάστε ακόμα:
