ΑΠΟΚΛΕΙΣΤΙΚΟ «Ανδρέας Παπανδρέου: Ομιλία» – Τα γεγονότα από το 1995 έως το καλοκαίρι του 1996, ο χάρτης του Αιγαίου και οι πληροφορίες για πιθανά κοιτάσματα, τα Ελληνοτουρκικά, την κρίση των Ιμίων και η ομιλία που ετοίμαζε ο Ανδρέας Παπανδρέου αλλά δεν εκφωνήθηκε ποτέ.
Του Λουκιανού Κάλλιμπαν
Ένας φάκελος ερχόταν κάθε βράδυ μέσω της υπηρεσιακής οδού. Πάντα είχε ενδιαφέρουσες πληροφορίες, εκτιμήσεις και γεγονότα που μάθαιναν λίγοι και καλοί. Σε αυτήν, την τρίτη κυβερνητική θητεία του, ο Ανδρέας Παπανδρέου ήταν διαφορετικός.
Ο Ανδρέας Παπανδρέου ήταν ήδη ενάμισι χρόνο στην εξουσία το 1995. Διάβαζε πολύ, εργαζόταν περισσότερο, γινόταν ολοένα και πιο σκεπτικός. Τον προβλημάτιζε η εξέλιξη των πραγμάτων. Άλλαζε η Ευρώπη, μεταβάλλονταν οι ισορροπίες και δημιουργούνταν νέες απειλές. Ήταν αδιόρατες, αλλά ανιχνεύσιμες.
Δημιουργούσε γραμμές άμυνας σε όλα τα κρίσιμα εθνικά και κοινωνικά πεδία. Μπορεί να μην ήταν ο Ανδρέας της πρώτης τετραετίας, εκείνος που για όποιον δεν συμβάδιζε, έλεγε ότι «έθεσε εαυτόν εκτός Κινήματος».
Ήταν όμως ο ίδιος που τιμούσε το καταστατικό μανιφέστο της 3ης Σεπτεμβρίου. Η εθνική ανεξαρτησία, η λαϊκή κυριαρχία και κυρίως η κοινωνική δικαιοσύνη ήταν η προσωπική του δέσμευση στο συμβόλαιο με το λαό.
Σε αυτό το πλαίσιο, υποστήριξε την πρόταση για τη θεσμική αναγνώριση της Γενοκτονίας των Ποντίων, μερικούς μήνες πριν.
Η Βουλή των Ελλήνων όρισε τη 19η Μαΐου Ημέρας Μνήμης για τους Έλληνες του Πόντου που σφαγιάσθηκαν, μαρτύρησαν και διώχθηκαν από τους Τούρκους.
Η ιδιόμορφη σχέση με τη γειτονική χώρα τον απασχολούσε ήδη από τις ταραγμένες εποχές του 1964 και των γεγονότων στην Κύπρο.
Η αρχή των γεγονότων
Με το ίδιο σκεπτικό, υλοποίησε με απόλυτη επιτυχία το Ενιαίο Αμυντικό Δόγμα Ελλάδος – Κύπρου. Ο άνθρωπος που όρθωσε ανάστημα στο πολιτικοστρατιωτικό κατεστημένο της Άγκυρας στην κρίση του 1987, δεν έκανε τίποτε στην τύχη.
Όπως παραδέχθηκε δημοσίως (με το “mea culpa”) ότι ολίσθησε σε έναν στημένο διάλογο με τον Τούρκο Πρόεδρο Τουργκούτ Οζάλ, τώρα ήταν πεπεισμένος ότι η Κύπρος και το Αιγαίο έπρεπε να θωρακιστούν.
Ήταν απολύτως ειλικρινής με τον Κύπριο Πρόεδρο Γλαύκο Κληρίδη. Η εφαρμογή του Ενιαίου Αμυντικού Δόγματος ταυτιζόταν και με την έναρξη του διπλωματικού αγώνα να ενταχθεί η Κυπριακή Δημοκρατία στην Ε.Ε.
Σε αντάλλαγμα αυτών, ο Ανδρέας συναίνεσε ώστε να βοηθήσει η Αθήνα την Άγκυρα για την Τελωνειακή Ένωσή της με την Ευρωπαϊκή Ένωση.
Παράλληλα, είχε ακολουθήσει σκληρή γραμμή έναντι των Σκοπίων. Οι αλυτρωτικές κραυγές της πΓΔΜ προκάλεσαν ένα σκληρό εμπάργκο της Ελλάδος από τον Φεβρουάριο του 1994. Έναν χρόνο μετά, οι Σκοπιανοί υιοθέτησαν νέα σημαία και προέβησαν σε συνταγματικές αναθεωρήσεις ώστε να υπογραφεί η «Ενδιάμεση Συμφωνία».
Πρόσωπο πίσω από τον χάρτη του Αιγαίου
Εκείνο το γλυκό καλοκαιρινό βραδάκι, ο φάκελος που έφθασε ήταν διαφορετικός. Περιείχε έναν χάρτη. Αποτύπωνε τα ευρήματα ενός αμερικανικού δορυφόρου που είχε εντοπίσει κοιτάσματα πετρελαίου και υδρογονανθράκων στο Αιγαίο.
Τα κοιτάσματα εντοπίζονταν στην περιοχή από την Κάρπαθο μέχρι τη Γαύδο. Το πιο σημαντικό: Εμπεριείχε και τις βραχονησίδες των Ιμίων, κοντά την Κάλυμνο.
«Προάγγελος γεγονότων, πρέπει να οργανωθούμε», τόνισε ο Ανδρέας Παπανδρέου στον στενό κύκλο των συνεργατών. Είχε καταλάβει αμέσως ότι ήδη οι Τούρκοι είχαν στη διάθεσή τους αυτές τις πληροφορίες.
Υπάρχει και κάτι ακόμα. Το γνωρίζουν μόνο όσοι βρίσκονταν σε εκείνη την ενημέρωση. Ο φάκελος περιλάμβανε κι ένα πολυσέλιδο διαβαθμισμένο (στο ανώτατο επίπεδο) έγγραφο. Μετέφερε εκτενώς και τεκμηρίωνε πληροφορίες με σχετικά συνημμένα έγγραφα για έναν υπουργό.
«Φωνάξτε μου τον Κάρολο. Θέλω να μιλήσουμε μόνοι μας», είπε ο Ανδρέας. Σύμφωνα με απολύτως εξακριβωμένες πληροφορίες, το έγγραφο αναφερόταν στον τότε υπουργό Βιομηχανίας και μετέπειτα πρωθυπουργό, τον Κώστα Σημίτη.
Η συνάντηση με τον Ρώσο υπουργό
Το Σάββατο 9 Σεπτεμβρίου 1995 άνοιξε τις πύλες της η 60η Διεθνής Έκθεση Θεσσαλονίκης. Ήδη είχε μεταβεί στην πόλη ο Ανδρέας Παπανδρέου. Στο περιθώριο που προγράμματος για τη ΔΕΘ είδε ένα σημαντικό πρόσωπο.
Μακρυά από τα αδιάκριτα βλέμματα συντρόφων, συνεργατών και δημοσιογράφων, συνοδευόμενος μόνο από τον υπουργό Εξωτερικών Κάρολο Παπούλια, είχε συνάντηση με τον Ρώσο υπουργό Εξωτερικών Αντρέι Κοζίρεφ.
Κυβερνητικοί «κύκλοι» διέρρευσαν στη συνέχεια ότι οι τρεις άνδρες συζήτησαν για την κατασκευή του αγωγού Μπουργκάς-Αλεξανδρούπολη.
Οι ίδιοι τόνιζαν ότι είχαν συμφωνήσει σχετικώς με το έργο και παρέπεμπαν στις κατασκευαστικές εταιρείες για το χρονοδιάγραμμα.
Ο πρώτος αιφνιδιασμός
Την επόμενη ημέρα, στην καθιερωμένη συνέντευξη προς τους πολιτικούς συντάκτες, ο Ανδρέας Παπανδρέου αιφνιδίασε. Κατά τη διάρκεια της ομιλίας του, έκανε λόγο για επικείμενο θερμό επεισόδιο με την Τουρκία.
«Θεωρούν ότι θα κάτσουμε γύρω από ένα τραπέζι και θα λύσουμε αυτά τα ‘προβλήματα’ ως ίσος προς ίσον. Δηλαδή, βασικές παραχωρήσεις θα ζητηθούν από την Ελλάδα σε ό,τι αφορά στα κυριαρχικά της δικαιώματα και τα διοικητικά της, όπως τον εναέριο χώρο, δικαιώματα.
»Αλλά η απάντησή μας προς όλους θα είναι ότι η Ελλάδα είναι σε θέση να συζητήσει, αλλά με κανέναν τρόπο να παραχωρήσει κυριαρχικά δικαιώματα. ΟΥΤΕ ΕΝΑ ΒΗΜΑ ΠΙΣΩ. Αυτή είναι η θέση της Κυβέρνησης της Ελλάδος», υπογράμμισε.
Τούτη η αποστροφή προκάλεσε αίσθηση σε όσους βρίσκονταν στην αίθουσα. Οι δύο χώρες είχαν καλές σχέσεις σε εκείνη τη συγκυρία. Στις διευκρινιστικές ερωτήσεις που έκαναν ο Παντελής Σαββίδης (ΕΤ-3) και ο Τάκης Μπερμπεράκης (Μιλλιέτ), ο Ανδρέας επέμεινε στα λεγόμενά του.
Το γεγονός αυτό συζητήθηκε χρόνια αργότερα, ύστερα από μια πολιτική εκπομπή σε ένα στούντιο της Κηφισιάς. Στη δημοσιογραφική παρέα βρισκόταν και ο αείμνηστος Μάρκος Μουζάκης (που είχε παρακολουθήσει -κι αυτή- τη συνέντευξη του Ανδρέα ως απεσταλμένος του ΣΚΑΪ).
Θυμόταν πως οι δημοσιογράφοι είχαν παγώσει, ενώ ο κυβερνητικός εκπρόσωπος Ευάγγελος Βενιζέλος είχε στρέψει το βλέμμα του έκπληκτος προς τον πρωθυπουργό. Μόνο οι Τηλέμαχος Χυτήρης και Νίκος Αθανασάκης παρακολουθούσαν ατάραχοι τις αντιδράσεις από κάτω.
Αποπομπή σε εθνικό δίκτυο
Μια ερώτηση του Γιώργου Καρελιά (από την «Ελευθεροτυπία») για την κατάσταση στα ναυπηγεία Σκαραμαγκά και Ελευσίνας ήταν αρκετή για να προκαλέσει τη δεύτερη ψυχρολουσία.
«Αναφερόμενος στο θέμα και κάνοντας ορισμένες παρατηρήσεις, δεν θέλω να πάρει προσωπικό χαρακτήρα κριτικής μελών της κυβέρνησής μου. Είναι, αντικειμενικά όμως, δεδομένο ότι στον τομέα αυτό, πραγματικά δεν υπήρξε επαρκής στρατηγική τοποθέτηση. (…) Πρέπει να πω ότι είμαι δυσαρεστημένος με την εξέλιξη των ναυπηγείων. Πράγματι είμαι δυσαρεστημένος. Κι όχι μόνον εγώ αλλά και όσοι γνωρίζουν το θέμα», υπογράμμισε ο Παπανδρέου.
Μάλιστα είναι μνημειώδεις οι απαντήσεις που είχε δώσει στους Νίκο Καραμπάση (Επενδυτής και Planet) και Κωστή Δήμτσα (Ελεύθερος Τύπος). Ξεκαθάρισε μεν ότι ήταν ανύπαρκτη τότε η αντιπολίτευση, ωστόσο όμως είχε μιλήσει για «νοσηρό κλίμα».
Πίσω από τις λέξεις
Οι «δυνατοί λύτες» του ρεπορτάζ γνώριζαν ότι οι αιχμές απευθύνονταν προς τον Κώστα Σημίτη (και όχι στον πληθωρικό Θεόδωρο Πάγκαλο, ο οποίος πρωταγωνιστούσε σε άλλο μονόπρακτο ενδοκυβερνητικής εσωστρέφειας και για τον οποίο ο Ανδρέας είπε το περίφημο «ας κάνει ό,τι τον φωτίσει ο Θεός»).
Ως το βράδυ όλα τα ΜΜΕ έκαναν λόγο για «άδειασμα Σημίτη».
Το πρωί της επόμενης ημέρας, εκείνος παραιτήθηκε από το Εκτελεστικό Γραφείο του ΠΑΣΟΚ. Η συνέχεια είναι γνωστή. Επιδεινώθηκε η υγεία του Παπανδρέου, εισήχθηκε στο «Ωνάσειο» και άρχισαν τα σενάρια περί διαδοχής.
Το παρασκήνιο, η ίντριγκα και οι πιέσεις έδιναν τροφή στις στήλες των εφημερίδων. Ο Σημίτης «ζυμωνόταν» με όλους και για όλα. Κανείς από τους «επαΐοντες» των ΜΜΕ δεν έβλεπε ή δεν μιλούσε για τα βαριά σύννεφα μαζεύονταν στον ορίζοντα.
Ήδη από τα Χριστούγεννα του 1995, οι βραδυνοί φάκελοι (που είπαμε στην αρχή) δεν περιείχαν πληροφορίες «ρουτίνας».
Ενώ ο Ανδρέας Παπανδρέου νοσηλευόταν, ωθήθηκε να παραιτηθεί στις 15 Ιανουαρίου 1996. Οι πληροφορίες της εποχής έλεγαν ότι η παραίτησή του δεν ήταν τόσο εκούσια. Τόνιζαν ότι έγινε υπό το καθεστώς πιέσεων που τού ασκήθηκαν και από τον πρωτότοκο γιο του, τον Γιώργο.
Τρεις ημέρες μετά την παραίτηση
Ύστερα από μια επεισοδιακή συνεδρίαση της Κοινοβουλευτικής Ομάδας του ΠΑΣΟΚ, νέος πρωθυπουργός εξελέγη ο Κώστας Σημίτης στις 18 Ιανουαρίου. Το γεγονός αυτό συμπίπτει με το θερμό επεισόδιο που προκάλεσε το τουρκικό πολιτικοστρατιωτικό κατεστημένο στα Ύμια.
Ανοίγουμε μια χρήσιμη παρένθεση για τους μη μυημένους:
Τα τραγικά αποτελέσματα των χειρισμών Σημίτη έχουν οδηγήσει τη χώρα μας να συζητεί σήμερα για τα αυτονόητα. Φθάσαμε να υπάρχουν πολιτικοί επίγονοί του που αρνούνται την πραγματικότητα, πίσω από φληναφήματα για «ήρεμα νερά».
Αυτοί οι κακοί χειρισμοί προκάλεσαν τα επικίνδυνα παραμύθια περί «γκρίζων ζωνών». Η ανεπάρκεια αντίκρουσής τους, επέφερε το περιτύλιγμα της «οθωμανικής κληρονομιάς». Ακολούθησε το «Στρατηγικό Βάθος» του απίθανου Ντεβλέτ Νταβούτογλου.
Εκείνου που τόλμησε προχθές στο συνέδριο του Economist να πει ότι το έγκλημα πολέμου που διέπραξε ο «Αττίλας» στην Κύπρο τοπ 1974 ήταν «νόμιμη ενέργεια» της χώρας του!
Ίσως γι’ αυτό κάποιοι σχολίαζαν από κάτω πως όταν η Ιστορία ενός κράτους θυμίζει «ποινικό μητρώο», τότε εξηγούνται φαντασιώσεις όπως είναι η «Γαλάζια Πατρίδα», το «Τουρκολυβικό Μνημόνιο» και πολλά άλλα που θα φανούν σύντομα.
Επιστροφή στην ιστορία μας:
Όσα περίεργα συνέβησαν στα Ίμια, η θυσία τριών ηρώων του Πολεμικού Ναυτικού και η παρέμβαση του ξένου παράγοντα, επιβεβαίωσαν στο ακέραιο τον Ανδρέα Παπανδρέου.
Ο Κώστας Σημίτης διετύπωσε από το βήμα της Βουλής την αλησμόνητη φράση «ευχαριστούμε την κυβέρνηση των ΗΠΑ». Ίσως από την ταραχή του παρέλειψε να αναφερθεί στην ύπαρξη του χάρτη, καθώς και στο γεγονός ότι ήδη Αμερικανοί και Τούρκοι γνώριζαν την ύπαρξη κοιτασμάτων στο Αιγαίο.
Η ομιλία που δεν εκφωνήθηκε
Ύστερα από τέσσερις μήνες νοσηλείας, ο Ανδρέας Παπανδρέου πήρε εξιτήριο από το «Ωνάσειο» στις 22 Μαρτίου 1996. Επέστρεψε σταδιακά στην πολιτική του δραστηριότητα. Συχνά καλούσε τον Γραμματέα της Κεντρικής Επιτροπής Κώστα Σκανδαλίδη στην Εκάλη να ενημερωθεί.
Σε μια από τις τελευταίες συναντήσεις τους, ο Παπανδρέου ζήτησε να φωτογραφηθούν μαζί καθώς ενημερωνόταν. «Την επόμενη ημέρα κυκλοφόρησε στις εφημερίδες μια μεγάλη έγχρωμη φωτογραφία που είχε τον Ανδρέα κι εμένα να καθόμαστε μέσα στο δωμάτιο», έχει δηλώσει σχετικά ο κ. Σκανδαλίδης.
Με τη φωτογραφία αυτή απάντησε στους επικριτές του που τον αποκαλούσαν «Ελ Σιντ». «Όμως, εκείνος ήταν δυνατός κι ετοίμαζε με πείσμα την πολιτική του παρέμβαση», απάντησε ο Σκανδαλίδης.
Σε αυτά τα 45 λεπτά εκείνης της συνάντησης, αντάλλαξαν απόψεις για την ομιλία που θα εκφωνούσε στο Συνέδριο του ΠΑΣΟΚ τον Ιούνιο.
Στο πλαίσιο αυτής της προετοιμασίας, ο Αντώνης Λιβάνης μαζί με τους Νίκο Αθανασάκη και Τηλέμαχο Χυτήρη επισκέφθηκαν στο Ανδρέα στο σπίτι του στις 22 Ιουνίου 1996.
Λίγο μετά την δακτυλογράφηση αυτής της ομιλίας από τον κ. Αθανασάκη, ο Αντώνης Λιβάνης απεχώρησε από το σπίτι. Οι υπόλοιποι δείπνησαν και κατόπιν, ο Ανδρέας Παπανδρέου ζήτησε να αποσυρθεί στο δωμάτιό του διότι κόντευαν μεσάνυκτα.
Λίγο αργότερα, κατά τη μία, η νοσοκόμα εμφανίσθηκε ταραγμένη. Είπε σε όσους παρευρίσκονταν εκεί ότι η υγεία του πρώην πρωθυπουργού είχε επιδεινωθεί ξαφνικά. Τηλεφώνησαν αμέσως στον Δημήτρη Κρεμαστινό.
Του ζήτησαν να μεταβεί στο σπίτι το συντομότερο δυνατό, αλλά ο Ανδρέας ήταν ήδη νεκρός, όταν έφθασε.
Η ομιλία που δεν εκφωνήθηκε
Αυτή η ομιλία δεν εκφωνήθηκε ποτέ. Πληροφορίες αναφέρουν (και δεν διαψεύστηκαν ως σήμερα) ότι ο Ανδρέας Παπανδρέου επρόκειτο να προχωρήσει σε αποκαλύψεις για το πολιτικό σύστημα και για όσους επιβουλευόταν τη χώρα. Λέγεται ακόμα ότι θα αναφερόταν στη συνάντηση με τον Κοζίρεφ, τα γεωπολιτικά και τα ενεργειακά. Ωστόσο, αυτά δεν μπορούν να επιβεβαιωθούν πια.
Λίγη ώρα αφότου διαπιστώθηκε η εκδημία του πρώην πρωθυπουργού, προσπαθώντας να περισώσει το κείμενο και να δημιουργήσει αντίγραφο, ο Νίκος Αθανασάκης διέγραψε το αρχείο από τον σκληρό δίσκο.
Λίγους μήνες μετά, κι ενώ ο Κώστας Σημίτης είχε εκλεγεί πρωθυπουργός, η Δήμητρα Λιάνη-Παπανδρέου προσπάθησε να βρει αυτήν την ομιλία. Κατέστη αδύνατον. Ο Τηλέμαχος Χυτήρης τής ξεκαθάρισε ότι τόσο ο ίδιος, όσο και ο Νίκος Αθανασάκης, είχαν πάρει «όρκο τιμής» να μην αποκαλύψουν ποτέ το κείμενο.
Ο επίλογος
Στις 15 Μαρτίου 2007, ο πρωθυπουργός Κώστας Καραμανλής έκανε ένα βήμα παραπάνω απ’ αυτό του Παπανδρέου με τον Παπούλια και τον Κοζίρεφ. Υποδέχθηκε στην Αθήνα τον Πρόεδρο της Ρωσίας Βλαντιμήρ Πούτιν και τον πρωθυπουργό της Βουλγαρίας Σεργκέι Στάνιτσεφ.
Τριμερής Συνάντηση με τον Πρόεδρο της Ρωσίας Βλαντριμήρ Πούτιν και τον Πρωθυπουργό της Βουλγαρίας Σεργκέι Στάνιτσεφ για την υπογραφή της συμφωνίας για την κατασκευή του πετρελαιαγωγού Μπουργκάς – Αλεξανδρούπολη, παρουσία του Προέδρου της Δημοκρατίας, Κάρολου Παπούλια.
Υπέγραψαν με κάθε επισημότητα τη συμφωνία για την κατασκευή του αγωγού Μπουργκάς – Αλεξανδρουπόλεως, σε τελετή που πραγματοποιήθηκε στο Προεδρικό Μέγαρο, παρουσία του Προέδρου Κάρολου Παπούλια.
Συμπτωματικά, από εκείνη την ημέρα και μετά, η κυβέρνηση Καραμανλή κλήθηκε να αντιμετωπίσει μια σειρά κρίσεων.
- Το καλοκαίρι του 2007 σημειώθηκαν φονικές πυρκαγιές με δεκάδες νεκρούς, οικολογικές και ανθρωπιστικές καταστροφές.
- Το φθινόπωρο του 2008 αποκαλύφθηκε το λεγόμενο «Σκάνδαλο του Βατοπεδίου», το οποίο τελικά δεν κόστισε ούτε ένα λεπτό του ευρώ στο ελληνικό Δημόσιο, αλλά μεγάλο μέρος του κύρους της κυβέρνησης.
- Τον Δεκέμβριο του 2008 δολοφονήθηκε ο 15χρονος Αλέξανδρος Γρηγορόπουλος από ειδικό φρουρό. Οργανώθηκαν πρωτοφανείς βίαιες διαδηλώσεις, εκτεταμένα επεισόδια και καταλήψεις για εβδομάδες. Δεν διαψεύστηκαν ποτέ όσοι μιλούσαν περί σχεδίου αποσταθεροποίησης της χώρας.
- Τον Απρίλιο του 2009 οι πιέσεις της Ευρώπης για την οικονομία και το εφεύρημα των “Greek Statistics”, που οδήγησε τη χώρα μας στην κρίση και τα Μνημόνια, σηματοδότησε την αντίστροφη μέτρηση για τη διακυβέρνηση Καραμανλή.
- Το σχέδιο «Πυθία» και η προετοιμασία δολοφονικού κτυπήματος στη λεωφόρο Μαραθώνος επίσης, δεν διαψεύστηκαν ποτέ.
‘Όταν ανέλαβε την πρωθυπουργία ο Γιώργος Παπανδρέου «ακύρωσε» την κατασκευή του αγωγού Μπουργκάς – Αλεξανδρούπολης. Παλιά στελέχη του ΠΑΣΟΚ σχολίαζαν ότι οι άνθρωποι του Ανδρέα παραγκωνίστηκαν, εκτός των Αθανασάκη και Χυτήρη, που αξιοποιήθηκαν από όλες τις ηγεσίες του ΠΑΣΟΚ.
Ο «όρκος τιμής» δεν έχει σπάσει ακόμη. Όμως πάνω από τον όποιο όρκο, ακόμη μεγαλύτερη σημασία έχουν αυτά που γνωρίζουν. Τα οποία, ο Ανδρέας Παπανδρέου ήθελε να τα αποκαλύψει στον ελληνικό λαό.
Χρησιμοποιήθηκε υλικό από το Φωτογραφικό Αρχείο ΛΑΕΓΕ και από το αρχείο του φωτορεπόρτερ Γιώργου Διαμαντάκη.
Διαβάστε περισσότερα:
Ανδρέας Παπανδρέου: Έδειξε ότι η Ελλάδα ανήκει στους Έλληνες
Μαρινάκης κατά Καραμανλή και Παυλόπουλου για τον Δεκέμβριο του 2008
