ΠΑΙΔΕΙΑ – Από τον Αδαμάντιο Κοραή έως τον Ανδρέα Παπανδρέου και το σύνθημα «Ψωμί – Παιδεία – Ελευθερία», η ιστορική διαδρομή δείχνει γιατί η μόρφωση παραμένει η βασική προϋπόθεση για το μέλλον της Ελλάδας.
Αρθρογραφεί στην ΗΜΕΡΑ ο Γιώργος Ουρανός
Αναγέννηση και Διαφωτισμό μπορεί να μην περάσαμε. Όμως αυτό δεν μας στερεί το δικαίωμά μας, να διεκδικούμε το μέλλον του Ελληνισμού και μάλιστα με υψηλές αξιώσεις! Για αυτό λοιπόν το σκοπό, θεωρούμε, πως η εκδοχή που διαχρονικά έχει διατυπωθεί, ότι απαραίτητη προϋπόθεση για το μέλλον του Ελληνικού λαού είναι «ἡ βελτίωσις τοῦ γενικοῦ ἐπιπέδου τῆς μορφώσεώς του», καθίσταται ακόμη πιο επίκαιρη και επιτακτική!
Το πρώτο παράδειγμα με τον Αδαμάντιο Κοραή
Ήδη από τις αρχές του 1800 και όντας η Ελλάδα ακόμη υπό την Οθωμανική κυριαρχία πεφωτισμένοι Έλληνες λόγιοι που σπούδασαν και διέπρεψαν στη Δύση, διέγνωσαν ότι το μέλλον του Ελληνισμού, περνούσε μέσω της πνευματικής του αναγέννησης.
Ο κυριότερος υπέρμαχος της θέσης αυτής ήταν ο Αδαμάντιος Κοραής (1748–1833) ο οποίος υπήρξε μια κορυφαία μορφή του Νεοελληνικού Διαφωτισμού. Θεωρούσε την παιδεία ως το βασικότερο όπλο για την πνευματική αφύπνιση και την απελευθέρωση του υπόδουλου Ελληνισμού.
Μάλιστα, κατά τον Κοραή, δεν αρκούσε μόνο η άνοδος του εκπαιδευτικού επιπέδου του Ελληνικού λαού, αλλά μέσω αυτού θα έπρεπε να περιορισθεί και η κοινωνική επιρροή των κοτσαμπάσηδων και των πολιτικάντηδων, για να μην φτάσουμε στο σημείο απλά να αντικατασταθούν οι Τούρκοι από χριστιανοὺς τουρκίζοντας όπως χαρακτηριστικά συνήθιζε να αναφέρει.
Ο Αδαμάντιος Κοραής συνδέθηκε με τον μετέπειτα πρόεδρο των Ηνωμένων Πολιτειών Τόμας Τζέφερσον στο Παρίσι από τα τέλη του 18ου αιώνα όπου γνωρίστηκαν και ο οποίος υπήρξε ο πρόεδρος από το 1801 ως το 1809.
Το 1823 μάλιστα, κατά τη διάρκεια της Ελληνικής Επανάστασης, ο κορυφαίος Έλληνας διαφωτιστής ανέπτυξε αλληλογραφία με τον Τζέφερσον από τον οποίο και ζήτησε τη βοήθεια του και τις γνώσεις του από την αντίστοιχη Αμερικανική Επανάσταση του 1776.
Στις επιστολές τους, αντάλλασσαν απόψεις για τη σημασία των Αρχαίων Ελληνικών στην εκπαίδευση και για τον αγώνα των Ελλήνων, με τον Κοραή να ζητά την ηθική και πολιτική υποστήριξη του νεοσύστατου αμερικανικού κράτους προς την Ελλάδα.
Το δεύτερο παράδειγμα με τον Ανδρέα Παπανδρέου
Εκατόν πενήντα χρόνια αργότερα, στην ελεύθερη πια Ελλάδα, το δεύτερο παράδειγμα, μας το δίνει ο Ανδρέας Παπανδρέου ήδη από το 1962, 44 ετών τότε και όντας καθηγητής Οικονομικών στο περίφημο πανεπιστήμιο των ΗΠΑ, το Μπέρκλεϋ της Καλιφόρνιας.
Ο καθηγητής Παπανδρέου, ήδη από το 1959 είχε κληθεί στην Ελλάδα από τον τότε πρωθυπουργό Κωνσταντίνο Καραμανλή και ανέλαβε την προεδρία της νεοσύστατης υπηρεσίας ΚΟΕ (Κέντρο Οικονομικών Ερευνών) που στη συνέχεια μετονομάστηκε σε ΚΕΠΕ (Κέντρο Προγραμματισμού και Οικονομικών Ερευνών). Την περίοδο αυτή, ο Κεντρώος πολιτικός χώρος ήταν ακόμη πολυδιασπασμένος και αποτελούνταν από επτά στο σύνολο μικρά κόμματα.
Άρα ο γιός του Γεωργίου Παπανδρέου συναρχηγού του Κεντρώου κόμματος των Φιλελευθέρων, με πολιτική δύναμη 20% και που μάλιστα δεν είχε εμπλακεί καθόλου με την πολιτική, δεν αποτελούσε τότε πολιτική απειλή για τον ευφυέστατο Κωνσταντίνο Καραμανλή. Επιπλέον ο Ανδρέας ήταν ήδη ο επιφανέστερος Έλληνας καθηγητής των οικονομικών που διέπρεπε στην Αμερική και αυτό ο Καραμανλής ως πρωθυπουργός, το θεώρησε ως μια καλή ευκαιρία.
Εκτίμησε μάλιστα ότι θα ήταν μια μεγάλη ευκαιρία να συνδεθούν τα οικονομικά δεδομένα της Ελλάδας με τις τότε Αμερικάνικες οικονομικές θεωρήσεις (Νεοκεϋνσιανικές) που κυριαρχούσαν στο διεθνή χώρο.
Τότε λοιπόν σε μια πρότυπη μελέτη, η οποία εκδόθηκε το καλοκαίρι του 1962, με τον τίτλο «Στρατηγικὴ οἰκονομικῆς ἀναπτύξεως τῆς Ἑλλάδος», ο καθηγητής Παπανδρέου αφού αναλύει με λεπτομέρειες την οικονομική κατάσταση της χώρας, με απόλυτα επιστημονικό τρόπο και την χρήση ανώτερων μαθηματικών τύπων, προτείνει 12 εναλλακτικά σενάρια για την οικονομική ανάπτυξη της Ελλάδας για την ερχόμενη 10ετία, δηλαδή την δεκαετία 1963-1972.
Δυστυχώς εκείνα τα οποία προτείνονταν στην μελέτη αυτή, δεν μπόρεσαν να προχωρήσουν, λόγω των πολιτικών εξελίξεων που συνέβησαν. Μόλις τρία χρόνια αργότερα, το θέρος του 1965, και ενώ στην κυβέρνηση ήταν η Ένωση Κέντρου με πρωθυπουργό τον Γεώργιο Παπανδρέου, συνέβησαν τα τραγικά γεγονότα των Ιουλιανών και στη συνέχεια η Αποστασία και η βίαιη ανατροπή της κυβέρνησης.
Η χώρα στη συνέχεια μπήκε σε μια δίνη πολιτικής αστάθειας και η οποία κατέληξε με την κατάλυση της Δημοκρατίας μόλις ενάμιση χρόνο μετά και την επιβολή της επτάχρονης δικτατορίας. Έτσι λοιπόν η μελέτη του καθηγητή Παπανδρέου, με τη συνδρομή των κορυφαίων οικονομολόγων της εποχής εκείνης όπως του Αδαμάντιου Πεπελάση, του Αχιλλέα Κομινού αλλά και των Αμερικάνων Benjamin Ward, E.Mason, P.Rosenstein – Rodam, H. Chenery, R. Eckaus, R.Raner και G. Ackley, δεν μπόρεσε να εφαρμοστεί και να αποδώσει καρπούς.
Στα συμπεράσματά της λοιπόν η μελέτη χαρακτηριστικά αναφέρει: «Ἡ Ἑλληνικὴ οἰκονομία, πρέπει νὰ ἀναδιοργανωθεῖ ριζικῶς. Ὡς ἐκ τούτου, ἡ χάραξις τῆς οἰκονομικῆς πολιτικῆς πρέπει νὰ ἐμπνέεται ἀπὸ τὰς ἀκολούθους ἀρχάς».
Αναλυτικά αναφέρονται οκτώ αρχές – προϋποθέσεις, οι οποίες σχετίζονται με οικονομικούς παράγοντες. Όμως η 9η και τελευταία προϋπόθεση, καθορίζεται ως εξής: «9η προϋπόθεσις – Ὑψίστης σημασίας εἶναι ἡ βελτίωσις τῆς στάθμης καὶ τῆς διορθώσεως τῆς παιδείας. Ἄνευ ἐγκαίρων, θαρραλέων μέτρων, διὰ τὴν βελτίωσιν τῆς τεχνικῆς ἐκπαιδεύσεως καὶ τοῦ γενικοῦ ἐπιπέδου τῆς ἐπιστημονικῆς μορφώσεως τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, οἱονδήποτε φιλόδοξον πρόγραμμα οἰκονομικῆς προόδου εἶναι καταδικασμένον εἰς ἀποτυχίαν».
Ο Ανδρέας Παπανδρέου λοιπόν στην κορυφαία επιστημονική του εκτίμηση για το μέλλον της Ελληνικής οικονομίας αλλά και της χώρας γενικότερα αναφέρει ως απόλυτη προϋπόθεση «τὴν βελτίωσιν τοῦ γενικοῦ ἐπιπέδου τῆς ἐπιστημονικῆς μορφώσεως τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ».
Το τρίτο παράδειγμα, με την απαίτηση του 15% για τη παιδεία
Την ίδια χρονική περίοδο που εκπονήθηκε η μελέτη του Ανδρέα Παπανδρέου στον κοινωνικό χώρο της Ελλάδας επικρατούσε μια ισχυρή δυναμική για θεμελειώδεις ανατροπές στην Ελληνική κοινωνία. Μία από τις ανατροπές αυτές που με ιδιαίτερη επιμονή ζητούσε το νεολαιΐστικο κίνημα, ήταν και εκείνο που αφορούσε την Παιδεία.
Το σύνθημα «15% για την Παιδεία» αποτέλεσε το εμβληματικό αίτημα του φοιτητικού και μαθητικού κινήματος στις αρχές της δεκαετίας του 1960. Απαιτούσε τη διάθεση του 15% του εθνικού προϋπολογισμού για την εκπαίδευση, πυροδοτώντας μεγάλες διαδηλώσεις που γέννησαν τη θρυλική «Γενιά του 1-1-4». Η περίοδος αυτή σημαδεύτηκε από σφοδρές συγκρούσεις στους δρόμους, καθώς το αίτημα συνδυάστηκε με ειρωνικά συνθήματα της εποχής όπως «Λεφτά για την Παιδεία, όχι προίκα στη Σοφία».
Το σύνθημα αυτό γεννήθηκε στις αρχές της δεκαετίας του 1960, οπότε είχε ξεσπάσει θύελλα αντιδράσεων, όταν η κυβέρνηση του Κωνσταντίνου Καραμανλή αποφάσισε να δώσει προίκα 300.000 δολάρια (περίπου 9 εκατ. δραχμές) στην πριγκίπισσα Σοφία για τον γάμο της με τον Χουάν Κάρλος της Ισπανίας από τον κρατικό προϋπολογισμό.
Βλέπουμε λοιπόν πως το νεολαιϊστικο κίνημα της δεκαετίας του 1960 αναγνώριζε την ανάγκη για καλύτερες συνθήκες εκπαίδευσης στην Ελλάδα που θα συντελούσε στην πληρέστερη μόρφωση των νέων. Ήταν λοιπόν και αυτά τα γεγονότα μια επανάληψη του ζητήματος που είχε εμπνευστεί και ο Κοραής ένα και πλέον αιώνα νωρίτερα, αλλά και πανεπιστημιακός καθηγητής τότε ο Ανδρέας Παπανδρέου.
Το τέταρτο παράδειγμα, με το σύνθημα του «Πολυτεχνείου»
Όντας λοιπόν λίγα χρόνια αργότερα στα πρώτα χρόνια της δεκαετίες του ’70 και σε καθεστώς δικτατορίας με διώξεις και φυλακίσεις των δημοκρατικών πολιτών, αναπτύχθηκε ένα πολύ ισχυρό αντιδικτατορικό φοιτητικό κίνημα. Η πρώτη μεγάλη εκδήλωση αντίστασης των φοιτητών έγινε τον Φεβρουάριο του 1973 με την κατάληψη της Νομικής Σχολής. Το αποκορύφωμα όμως των αγώνων των φοιτητών ήταν η κατάληψη του Πολυτεχνείου και το αιματοκύλισμα από πλευράς της χούντας των φοιτητών, τον Νοέμβριο του 1973.
Ένα από τα χαρακτηριστικότερα συνθήματα των φοιτητών τότε και μάλιστα εκείνο με τη μεγαλύτερη απήχηση ήταν το «Ψωμί – Παιδεία – Ελευθερία». Ήταν λοιπόν η τέταρτη φορά όπου το θέμα της Παιδείας και της μόρφωσης των Ελλήνων πολιτών αναδεικνύεται σε κορυφαίο ζήτημα
Η Αναγέννηση και το μέλλον του Ελληνισμού
Πράγματι, ο Ελληνισμός δεν μπόρεσε να γευτεί από εκείνα τα ευεργετήματα, από τα οποία ωφελήθηκε τα μέγιστα ολόκληρη η δυτική Ευρώπη την περίοδο της Αναγέννησης. Όταν οι κοσμογονικές αυτές αλλαγές σε κοινωνικό, μορφωτικό, καλλιτεχνικό αλλά και οικονομικό επίπεδο που συνέβησαν στην Ευρώπη καθ’ όλη τη διάρκεια του 15ου έως και του 17ου αιώνα, η χώρα μας βρισκόταν σκλαβωμένη στους Οθωμανούς κατακτητές.
Η αλήθεια είναι πως αυτό βέβαια δεν γνωρίζουμε κατά πόσον έχει απασχολήσει και κατά πόσον το έχουν κατανοήσει οι εταίροι μας στην Ε.Ε.. Και τούτο γιατί κατά τη γνώμη μας θα όφειλαν να σταθμίσουν ανάλογα τόσο την στάση τους απέναντί μας, όσο βέβαια και απέναντι στην γείτονά μας, την Τουρκία, πράγμα που ίσως δεν συμβαίνει καθολικά από όλους.
Η γείτονα Τουρκία αποτέλεσε την εξέλιξη της Οθωμανικής αυτοκρατορίας που για τετρακόσια τόσα χρόνια εξουσίαζε τις τύχες του λαού μας και με βεβαιότητα ενοχοποιείται για την κοινωνικο-οικονομική τουλάχιστον υστέρηση της Ελλάδας έναντι του υπόλοιπου δυτικού κόσμου.
Όμως πέραν από τον ετεροπροσδιορισμό των ξένων για την σημερινή κατάσταση της χώρας μας και του λαού μας, θα πρέπει και εμείς, οι ίδιοι αυτοπροσδιοριζόμενοι, να παραδεχτούμε πως την ευθύνη της βελτίωσης της θέσης μας την έχουμε πλέον εμείς εξ ολοκλήρου! Όντες λοιπόν σκεπτόμενοι οι Έλληνες πολίτες, θεωρούμε πως διαθέτουμε την δυνατότητα της επιλογής των βέλτιστων για την διακυβέρνηση της χώρας μας, κυβερνήσεων που θα διασφαλίζουν το μέλλον του Ελληνισμού!
Τα άρθρα του ΓΙΩΡΓΟΥ ΟΥΡΑΝΟΥ στην «ΗΜΕΡΑ»
είναι διαθέσιμα με ένα κλικ εδώ.
Διαβάστε ακόμα:
Μήπως ζούμε στον αιώνα της απόλυτης υπερβολής; Οι ανισότητες του 21ου αιώνα
