ΑΝΑΛΥΣΗ – Η δικηγόρος Ελένη Φιλιππαίου αναλύει τα πρώτα νομικά και πρακτικά βήματα που πρέπει να ακολουθήσουν οι πληγέντες μετά από πυρκαγιά σε πολυκατοικία, με έμφαση στην αποκατάσταση ζημιών, τη διαμεσολάβηση και την προστασία των δικαιωμάτων τους
Γράφει η Ελένη Φιλιππαίου, Δικηγόρος Αθηνών, LL.M. Διαπιστευμένη Διαμεσολαβήτρια ΥΔΔΑΔ, BSc (Hons) in Psychology, UCLan
Προτεραιότητα σε κάθε πυρκαγιά είναι, ασφαλώς, η προστασία της ανθρώπινης ζωής και της σωματικής ακεραιότητας. Ωστόσο, όταν ο άμεσος κίνδυνος παρέλθει, ανακύπτουν μία σειρά από νομικά και πρακτικά ζητήματα που συνδέονται με την αποκατάσταση των ζημιών και την προστασία των δικαιωμάτων των πληγέντων.
Σημειωτέον, λοιπόν, ότι παρόμοια συμβάντα, δεν επηρεάζουν μόνο το χώρο στον οποίο εκδηλώθηκε η πυρκαγιά, αλλά ολόκληρη τη λειτουργία μίας πολυκατοικίας και τους ανθρώπους που κατοικούν σε αυτή.
Οι συνέπειες ενός τέτοιου περιστατικού, δεν περιορίζονται στους μαυρισμένους τοίχους ή στα κατεστραμμένα έπιπλα. Περιλαμβάνουν τις παράπλευρες απώλειες σε ιδιοκτησίες τρίτων, καθώς και το φόβο και την αγωνία που βίωσαν οι ένοικοι βλέποντας τις φλόγες να απειλούν τα σπίτια τους.
Σε παρόμοια περιστατικά, οι αρμόδιες αρχές διενεργούν τις προβλεπόμενες ανακριτικές και τεχνικές ενέργειες (αυτοψία, φωτογράφιση του χώρου, συλλογή πιθανών πειστηρίων, πραγματογνωμοσύνη για την εστία έναρξης, σύνταξη ανακριτικής έκθεσης κ.λπ.).
Η ανακριτική διαδικασία αποσκοπεί, μεταξύ άλλων, στη διακρίβωση των αιτίων της πυρκαγιάς και στη διερεύνηση του αν αυτή συνδέεται με τεχνική βλάβη, παραβίαση κανόνων πυρασφάλειας, υπερφόρτωση της ηλεκτρικής εγκατάστασης, μη ασφαλείς ηλεκτρολογικές επεμβάσεις ανθρώπινη ενέργεια ή παράλειψη, ή άλλες συνθήκες που ενδέχεται να συνέβαλαν στην εκδήλωση ή την εξάπλωσή της. Τα συμπεράσματα της έρευνας αυτής είναι συχνά καθοριστικά για τη θεμελίωση ή μη αστικής και, κατά περίπτωση, ποινικής ευθύνης.
Αποκατάσταση Υλικών Ζημιών
Εφόσον η έκταση της ζημίας το δικαιολογεί, σκόπιμο είναι οι ζημιωθέντες να συμβουλευθούν εγκαίρως τεχνικό σύμβουλο ή πραγματογνώμονα (όπως μηχανικό, μηχανολόγο ή ηλεκτρολόγο μηχανικό ή άλλο αρμόδιο τεχνικό επιστήμονα, ανάλογα με τη φύση της ζημίας) της επιλογής τους και να μη βασιστούν αποκλειστικά στις εκτιμήσεις τρίτων (π.χ. ασφαλιστικής εταιρίας ή άλλου εμπλεκόμενου φορέα).
Ο καπνός, η αιθάλη, τα νερά της κατάσβεσης και η προσωρινή δυσχέρεια στη χρήση άλλων κατοικιών της ίδιας ή των παρακειμένων πολυκατοικιών, μπορεί να προκαλέσουν σημαντική ζημία και στους υπόλοιπους ιδιοκτήτες και ενοίκους μίας πολυκατοικίας. Στις περιπτώσεις αυτές, οι πρώτες ενέργειες των θιγόμενων προσώπων είναι καθοριστικές για τη μελλοντική αποκατάσταση της ζημίας τους.
Αρχικά, κάθε ζημία θα πρέπει να καταγραφεί άμεσα. Είναι σημαντικό να ληφθούν φωτογραφίες και βίντεο όλων των χώρων που επηρεάστηκαν, πριν εκκινήσουν εργασίες καθαρισμού ή επισκευής. Η καταγραφή αυτή αποτελεί πολύτιμο αποδεικτικό στοιχείο.
Παράλληλα, οι πληγέντες θα πρέπει να διατηρήσουν όλα τα σχετικά παραστατικά. Αποδείξεις και τιμολόγια για καθαρισμούς, επισκευές, αναγκαστική προσωρινή διαμονή σε ξενοδοχείο, έξοδα μετακίνησης (ταξί, parking κ.λπ.) που συνδέονται με την αναγκαστική προσωρινή μεταστέγαση, αποδείξεις γευμάτων, εφόσον ο ζημιωθείς αποδεδειγμένα δεν μπορούσε να χρησιμοποιήσει την οικία του για παρασκευή γευμάτων, αντικατάσταση κατεστραμμένων αντικειμένων, πραγματογνωμοσύνη ή τεχνική έκθεση, εφόσον χρειαστεί ή άλλες αναγκαίες δαπάνες, όπως λ.χ. έξοδα καθαρισμού από αιθάλη, έξοδα απολύμανσης, μπορούν να αποτελέσουν τη βάση για τη διεκδίκηση αποζημίωσης.
Εξίσου σημαντικό είναι να αποφεύγονται βεβιασμένες ενέργειες, όπως η απόρριψη κατεστραμμένων αντικειμένων, η έναρξη εκτεταμένων εργασιών χωρίς προηγούμενη καταγραφή των ζημιών ή η αποδοχή προτάσεων αποζημίωσης χωρίς προηγούμενη αξιολόγηση των πραγματικών συνεπειών του περιστατικού.
Οι ζημιωθέντες, καλό είναι, επίσης, να κρατούν αρχείο όλων των εγγράφων που θα συνταχθούν μετά το συμβάν, όπως εκθέσεις πραγματογνωμοσύνης, τεχνικές εκθέσεις, έγγραφα ασφαλιστικών εταιρειών και κάθε άλλη σχετική αλληλογραφία.
Χρονολόγιο γεγονότων
Χρήσιμο είναι, επίσης, να τηρείται ένα χρονολόγιο των γεγονότων (με ημερομηνίες εκκένωσης, επιστροφής στην κατοικία, εργασιών αποκατάστασης και σχετικών δαπανών), ώστε να διευκολύνεται η μετέπειτα απόδειξη των ισχυρισμών τους. Ένα τέτοιο χρονολόγιο μπορεί να αποδειχθεί ιδιαίτερα χρήσιμο για την τεκμηρίωση των πραγματικών περιστατικών και των σχετικών αξιώσεων.
Αποκατάσταση μη περιουσιακής ζημίας
Σε ορισμένες περιπτώσεις, η αποκατάσταση της ζημίας δεν περιορίζεται μόνο στις υλικές φθορές του διαμερίσματος ή στα έξοδα που προκλήθηκαν από την πυρκαγιά. Παρόμοια περιστατικά, ενδέχεται να συνοδεύονται από έντονο φόβο, αναγκαστική εκκένωση της κατοικίας, προσωρινή απώλεια της αίσθησης ασφάλειας και σημαντική αναστάτωση της οικογενειακής ζωής. Αν και εφόσον από την έρευνα των αρμόδιων αρχών προκύψει ότι η πυρκαγιά οφείλεται σε παράνομη και υπαίτια συμπεριφορά συγκεκριμένου προσώπου/ων, οι πληγέντες, ενδέχεται, ανάλογα με τις ιδιαίτερες περιστάσεις κάθε περίπτωσης, να έχουν και αξίωση χρηματικής ικανοποίησης λόγω ηθικής βλάβης. Σημειωτέον, ωστόσο, ότι η αξίωση για ηθική βλάβη θα πρέπει να αξιολογείται πάντα εξατομικευμένα. Η θεμελίωση και το ύψος της, μπορεί να διαφέρουν σημαντικά ανάλογα με τις συνθήκες που αντιμετώπισε και βίωσε κάθε ιδιοκτήτης / ένοικος (π.χ. οικογένειες με βρέφη και μικρά παιδιά, ηλικιωμένοι, άτομα με αναπηρία, ανάγκη προσωρινής εγκατάλειψης της κατοικίας, έκθεση σε πυκνό καπνό επικίνδυνο για εισπνοή ή άλλες σοβαρές επιπτώσεις που συνδέονται άμεσα με το περιστατικό).
Συνεργασία μεταξύ των ζημιωθέντων
Ένα ακόμη στοιχείο που συχνά υποτιμάται, είναι η συνεργασία μεταξύ (περισσοτέρων) θιγόμενων ιδιοκτητών / ενοικιαστών. Η συντονισμένη στάση των πληγέντων όχι μόνο μειώνει το κόστος, αλλά συμβάλλει και στην αποφυγή αντιφατικών πραγματικών ισχυρισμών ή τεχνικών εκτιμήσεων. Όταν τα θιγόμενα πρόσωπα ενεργούν συντονισμένα, ανταλλάσσουν πληροφορίες και συλλέγουν κοινά αποδεικτικά στοιχεία, ενισχύουν σημαντικά τη δυνατότητα τεκμηρίωσης των αξιώσεών τους και περιορίζουν το κόστος των απαιτούμενων ενεργειών.
Εφόσον από την έρευνα των αρμόδιων αρχών προκύψει υπαιτιότητα για την πρόκληση της πυρκαγιάς, η ελληνική έννομη τάξη παρέχει στους θιγόμενους τη δυνατότητα να επιδιώξουν την αποκατάσταση της περιουσιακής τους ζημίας. Η δικαστική οδός αποτελεί πάντοτε μία επιλογή. Ωστόσο, πριν από μια πολυετή και δαπανηρή αντιδικία, αξίζει να εξεταστεί και η δυνατότητα επίλυσης της διαφοράς μέσω του θεσμού της διαμεσολάβησης, καθώς, εν προκειμένω, η ταχεία και αποτελεσματική αποκατάσταση των ζημιών και η διατήρηση της καλής γειτονίας αποδεικνύονται συχνά σημαντικότερες από μία πολυετή δικαστική αντιδικία.
Διαμεσολάβηση
Η διαμεσολάβηση επιτρέπει στα εμπλεκόμενα μέρη να συζητήσουν με τη βοήθεια ουδέτερου διαμεσολαβητή, να αξιολογήσουν τις πραγματικές ανάγκες όλων των πλευρών και να αναζητήσουν μία κοινά αποδεκτή λύση που θα συμβάλει στην ταχύτερη αποκατάσταση των ζημιών, στη μείωση του κόστους και στη διατήρηση της ομαλής συμβίωσης μεταξύ των κατοίκων της ίδιας πολυκατοικίας στο μέλλον.
Μάλιστα, επειδή στην πλειοψηφία των περιπτώσεων, δεν υπάρχει ένας, αλλά περισσότεροι ζημιωθέντες (συνιδιοκτήτες, ενοικιαστές κτλ), στη διαμεσολάβηση μπορούν να συμμετάσχουν όλοι οι ενδιαφερόμενοι και να επιδιωχθεί μία κοινή τεχνική αποτίμηση, ένα κοινό χρονοδιάγραμμα αποκατάστασης και μία συνολική διευθέτηση, χωρίς πολυετή δικαστική διαμάχη, εφόσον, βέβαια, συναινούν όλα τα μέρη.
Η συμφωνία των μερών μπορεί να περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, χρονοδιάγραμμα εργασιών για την πλήρη αποκατάσταση των διαμερισμάτων, καταβολή χρηματικής αποζημίωσης για έξοδα μετακίνησης, για προσωρινή απώλεια χρήσης της οικίας, για έξοδα ξενοδοχείων, για καθαρισμούς, παραιτήσεις από μελλοντικές αξιώσεις μετά την ολοσχερή εξόφληση κτλ.
Σε τέτοιες περιπτώσεις, η συναινετική επίλυση της διαφοράς αποκτά ιδιαίτερη αξία, καθώς δεν θα αποκαταστήσει μόνο την περιουσιακή απώλεια, αλλά καθώς οι διάδικοι θα συνεχίσουν να ζουν στην ίδια πολυκατοικία, θα συμβάλλει και στην αποκατάσταση των σχέσεων καλής γειτονίας.
Τέλος, η ψυχραιμία, η σωστή τεκμηρίωση και η συνεργασία αποτελούν τα σημαντικότερα εφόδια κάθε ζημιωθέντος. Η έγκαιρη καταγραφή των ζημιών, η διατήρηση όλων των αποδεικτικών στοιχείων, η συνεργασία μεταξύ των ζημιωθέντων και η έγκαιρη αναζήτηση εξειδικευμένης νομικής και τεχνικής καθοδήγησης, αποτελούν τις σημαντικότερες προϋποθέσεις, όχι μόνο για την αποτελεσματική προστασία των δικαιωμάτων τους, αλλά και για την ταχύτερη αποκατάσταση της ομαλότητας στην καθημερινή ζωή μιας πολυκατοικίας που δοκιμάστηκε από ένα τόσο σοβαρό συμβάν.
Διαβάστε ακόμα:
Μεγάλη πυρκαγιά στον Πειραιά, επί της Καλλιγά και Χαριλάου Τρικούπη
