Στεγαστική κρίση: Γιατί η κατοικία γίνεται άπιαστο όνειρο

ΟΙΚΙΑΚΗ ΕΣΤΙΑ – Η στεγαστική κρίση μεταβάλλει την ελληνική κοινωνία, καθώς οι τιμές κατοικίας αυξάνονται ταχύτερα από τα εισοδήματα και οι νέοι δυσκολεύονται να αποκτήσουν οικονομική ανεξαρτησία.

Άρθρο: Κυριακή Τσιρίδου,
Σεναριογράφος, Γραφολόγος,
Καθηγήτρια – Μεταφράστρια  

Για πολλά χρόνια, η αγορά ή η ενοικίαση ενός σπιτιού θεωρούνταν δύσκολη αλλά αυτονόητη προϋπόθεση ανεξαρτησίας. Σήμερα, για ένα μεγάλο μέρος της ελληνικής κοινωνίας, η κατοικία έχει γίνει το βασικό οικονομικό πρόβλημα του νοικοκυριού.

Η στεγαστική κρίση αποτυπώνεται πλέον καθαρά στα στοιχεία. Η Ελλάδα έχει τη μεγαλύτερη στεγαστική επιβάρυνση στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Οι τιμές των ακινήτων συνεχίζουν να αυξάνονται. Τα ενοίκια ανεβαίνουν, ενώ οι νέοι εγκαταλείπουν το πατρικό σπίτι πολύ αργότερα από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο.

Το ερώτημα, επομένως, δεν είναι αν υπάρχει στεγαστική κρίση. Είναι γιατί έχει λάβει τέτοια έκταση και αν τα νέα μέτρα μπορούν να αντιμετωπίσουν τις πραγματικές αιτίες της.

Οι τιμές αυξάνονται ταχύτερα από τα εισοδήματα

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εκτιμά ότι οι κατοικίες στην Ελλάδα ήταν το 2025 υπερτιμημένες κατά περίπου 18%. Την ίδια χρονιά, τα μισθώματα αυξήθηκαν περίπου κατά 10%.

Το βασικό πρόβλημα είναι απλό: οι τιμές αγοράς και ενοικίασης ανεβαίνουν γρηγορότερα από τα εισοδήματα. Έτσι, η κατοικία απομακρύνεται όλο και περισσότερο από τις πραγματικές δυνατότητες των νοικοκυριών.

Οι νέοι μένουν στο πατρικό μέχρι τα 30

Οι συνέπειες της κρίσης φαίνονται πιο έντονα στις νεότερες ηλικίες.

Το 2024, οι νέοι στην Ελλάδα έφευγαν από το πατρικό σπίτι κατά μέσο όρο στα 30,7 χρόνια. Ο μέσος όρος στην Ευρωπαϊκή Ένωση ήταν 26,2 χρόνια. Μόνο στην Κροατία και τη Σλοβακία η αποχώρηση γινόταν αργότερα.

Για πολλούς νέους, η παραμονή στο πατρικό δεν είναι επιλογή. Είναι οικονομική ανάγκη. Το 30,3% των νέων ηλικίας 15 έως 29 ετών ζούσε σε νοικοκυριά που διέθεταν τουλάχιστον το 40% του εισοδήματός τους για στέγαση. Ο αντίστοιχος ευρωπαϊκός μέσος όρος ήταν μόλις 9,7%.

Η αδυναμία αυτόνομης στέγασης καθυστερεί τη δημιουργία οικογένειας και περιορίζει τις επαγγελματικές επιλογές. Παράλληλα, αυξάνει την εξάρτηση από τους γονείς.

Όποιος διαθέτει οικογενειακό σπίτι, κληρονομημένο ακίνητο ή οικονομική βοήθεια ξεκινά από διαφορετική θέση. Έτσι, η στεγαστική κρίση μετατρέπεται και σε κρίση ίσων ευκαιριών.

Πώς φτάσαμε ως εδώ

Η κρίση είναι αποτέλεσμα πολλών παραγόντων.

Κατά την οικονομική κρίση, η οικοδομική δραστηριότητα κατέρρευσε. Για χρόνια κατασκευάζονταν ελάχιστες νέες κατοικίες. Ταυτόχρονα, μεγάλο μέρος του υπάρχοντος αποθέματος γερνούσε χωρίς να ανακαινίζεται.

Περίπου το 12% των κατοικιών παραμένει κενό. Πολλά ακίνητα βρίσκονται εκτός αγοράς λόγω κακής κατάστασης, κληρονομικών εκκρεμοτήτων ή πολλών συνιδιοκτητών.

Σε τουριστικές περιοχές και μεγάλα αστικά κέντρα, η πίεση είναι ακόμη μεγαλύτερη. Οι βραχυχρόνιες μισθώσεις, η ξένη επενδυτική ζήτηση και η αγορά ακινήτων ως επένδυση περιόρισαν τις κατοικίες που διατίθενται για μακροχρόνια μίσθωση.

Η ζήτηση αυξήθηκε. Η προσφορά, όμως, δεν ακολούθησε.

Αρκούν τα νέα μέτρα;

Η Εθνική Στρατηγική Στεγαστικής Πολιτικής 2026–2035 προβλέπει 50 μέτρα, με προϋπολογισμό άνω των 6,5 δισ. ευρώ. Στόχος είναι η αύξηση της προσφοράς και η στήριξη των νοικοκυριών.

Μεταξύ άλλων, προβλέπονται 19.750 προσιτές κατοικίες, περισσότερες από 8.500 θέσεις σε φοιτητικές εστίες και 2.350 κοινωνικές κατοικίες.

Η κατεύθυνση είναι θετική. Το αποτέλεσμα, όμως, θα κριθεί από την εφαρμογή.

Το βασικό ερώτημα είναι πόσες κατοικίες θα παραδοθούν, πότε, σε ποιες περιοχές και με ποιο ενοίκιο. Οι επιδοτήσεις δεν αρκούν από μόνες τους. Χωρίς πραγματική αύξηση της διαθέσιμης κατοικίας, η πίεση στην αγορά θα παραμείνει.

Η κατοικία ως νέα γραμμή κοινωνικού διαχωρισμού

Η στεγαστική κρίση δεν αφορά μόνο όσους κινδυνεύουν να χάσουν το σπίτι τους. Αφορά και όσους εργάζονται αλλά δεν μπορούν να ζήσουν ανεξάρτητα.

Αφορά νέους που μένουν στο πατρικό. Φοιτητές που δυσκολεύονται να σπουδάσουν. Εργαζομένους που δεν βρίσκουν σπίτι εκεί όπου διορίζονται.

Η χώρα διαθέτει σπίτια. Δεν διαθέτει, όμως, αρκετά σπίτια που να είναι ταυτόχρονα κατοικήσιμα, διαθέσιμα και οικονομικά προσιτά στις περιοχές όπου οι άνθρωποι χρειάζεται να ζήσουν και να εργαστούν.

Όταν σχεδόν τρεις στους δέκα κατοίκους δαπανούν πάνω από το 40% του εισοδήματός τους για στέγαση, δεν μιλάμε απλώς για μια δυσλειτουργία της αγοράς. Μιλάμε για ένα κοινωνικό πρόβλημα  που θέτει όριο  ανάμεσα σε εκείνους που μπορούν να σχεδιάσουν το μέλλον τους και σε εκείνους που απλώς προσπαθούν να αντέξουν το παρόν.

Διαβάστε ακόμα:

Τέλος Τοπικής Ανάπτυξης: Ποιοι ιδιοκτήτες ακινήτων θα πληρώσουν λιγότερα και ποιοι περισσότερα

Ζημίες από πυρκαγιά σε πολυκατοικία: Προστασία δικαιωμάτων

ΜΙΔΑ 2027: Νέα πρόστιμα και παγίδες για ιδιοκτήτες – Τι αλλάζει σε ΕΝΦΙΑ, Ε9 και ακίνητα

Δήμος Θεσσαλονίκης: Οκτώ νέα μέτρα για το Δημογραφικό και τη στεγαστική κρίση