ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ – Ἡ ἑλληνικὴ γλῶσσα δὲν εἶναι ἁπλῶς ἕνα πολύτιμο ἱστορικὸ κειμήλιο. Εἶναι μία ἀδιάκοπη παράδοση χιλιάδων ἐτῶν, ποὺ ἐμπλουτίζει τὴν ἐπιστήμη, τὸν πολιτισμὸ καὶ τὴν οἰκουμενικὴ σκέψη, συνεχίζοντας νὰ διαμορφώνει τὸν τρόπο μὲ τὸν ὁποῖο σκεπτόμαστε, ἐκφραζόμαστε καὶ δημιουργοῦμε.
Άρθρο της Κατερίνας Κουβουτσάκη, Φιλολόγου Κλασικής Φιλολογίας
Ἡ ἑλληνικὴ γλῶσσα δὲν κληρονομεῖται μόνον· διαμορφώνει.
Ἡ ἑλληνικὴ γλῶσσα δὲν ἀποτελεῖ μόνον ἕνα πολύτιμο ἱστορικὸ κειμήλιο. Εἶναι ἕνας ζωντανὸς ὀργανισμὸς ποὺ ἐξελίσσεται ἐδῶ καὶ χιλιάδες χρόνια, διατηρῶντας μίαν ἀξιοσημείωτη συνέχεια καὶ συνδέοντας τὸν σύγχρονο Ἕλληνα μὲ τὶς βαθύτερες ρίζες τοῦ πολιτισμοῦ του.
Ἀπὸ τὰ ὁμηρικὰ ἔπη ἕως τὴ σημερινὴ καθημερινὴ ὁμιλία, πλῆθος λέξεων, ἐννοιῶν καὶ ἐκφράσεων ἐξακολουθοῦν νὰ ἐπιβιώνουν, ἀποδεικνύοντας ὅτι ἡ γλῶσσά μας δὲν ἔπαυσε ποτὲ νὰ ἀναπνέῃ.
Ἡ δύναμή της βρίσκεται στὴν ἱκανότητά της νὰ δημιουργεῖ νέες λέξεις μέσα ἀπὸ τὶς ἴδιες τὶς ρίζες της. Λέξεις ὅπως «τηλεφωνία», «βιολογία», «ἀστρονομία» καὶ «δημοκρατία» δὲν ἀνήκουν μόνον στὴν ἑλληνική· ἔχουν καταστεῖ παγκόσμια κληρονομιά καὶ χρησιμοποιοῦνται καθημερινὰ σὲ δεκάδες γλῶσσες.
Δὲν εἶναι τυχαῖο ὅτι ἡ ἐπιστήμη, ἡ ἰατρική, ἡ φιλοσοφία καὶ ἡ τεχνολογία ἐξακολουθοῦν νὰ ἀντλοῦν ὅρους ἀπὸ τὸν ἀνεξάντλητο πλοῦτο τῆς ἑλληνικῆς.
Κάθε νέα ἀνακάλυψη βρίσκει συχνὰ τὸ ὄνομά της μέσα ἀπὸ ἑλληνικὲς ρίζες, ἀποδεικνύοντας τὴ διαχρονικὴ δημιουργικότητα τῆς γλώσσας μας.
Ἀκρίβεια καὶ σαφήνεια
Ἰδιαίτερο χαρακτηριστικὸ τῆς ἑλληνικῆς εἶναι ἡ ἀκρίβεια τῶν ἐννοιῶν.
Ἡ διάκριση ἀνάμεσα στὶς λέξεις «ζωή» καὶ «βίος», «ἀγάπη» καὶ «ἔρως», «συμφέρον» καὶ «ἐνδιαφέρον» ἀποκαλύπτει μία γλῶσσα ποὺ δὲν ἀρκεῖται στὶς γενικὲς περιγραφές, ἀλλὰ ἐπιδιώκει νὰ ἀποδώσῃ μὲ σαφήνεια κάθε ἀνθρώπινη ἐμπειρία.
Ἀκόμη καὶ ἡ ἐτυμολογία γίνεται πολύτιμος ὁδηγός. Ἡ λέξη «βοηθός», γιὰ παράδειγμα, προέρχεται ἀπὸ τὴ «βοή» καὶ τὸ «θέω», δηλαδὴ ἐκεῖνον ποὺ σπεύδει ὅταν ἀκούσει τὸ κάλεσμα.
Ἀντιστοίχως, ἡ λέξη «ὡραῖος» συνδέεται μὲ τὴν «ὥρα», ὑπενθυμίζοντας ὅτι ἡ ὀμορφιὰ βρίσκεται συχνὰ στὴν ἁρμονία καὶ στὸ σωστὸ χρονικὸ μέτρο.
Ἡ ἱστορικὴ συνέχεια τῆς ἑλληνικῆς ἀποτυπώνεται καὶ σὲ πλῆθος καθημερινῶν λέξεων. Μπορεῖ σήμερα νὰ λέμε «νερό», ὅμως ἐξακολουθοῦμε νὰ χρησιμοποιούμε λέξεις ὅπως «ὑδροδότηση», «ὑδραγωγεῖο» καὶ «ἀφυδάτωση», ποὺ διατηροῦν ζωντανὴ τὴν ἀρχαία λέξη «ὕδωρ».
Παρομοίως, ἡ λέξη «ὀξυδερκής» διασώζει τὸ ἀρχαῖο ρῆμα «δέρκομαι», ὑπενθυμίζοντας ὅτι τὸ παρελθὸν δὲν χάθηκε, ἀλλὰ συνεχίζει νὰ ζῇ μέσα στὴ σύγχρονη ἔκφραση.
Ζωντανὴ καὶ ἀληθινή
Ἡ γλῶσσά μας, λοιπόν, δὲν εἶναι ἕνα ἀπολίθωμα τῆς ἱστορίας, ἀλλὰ μία ἀδιάκοπη συνέχεια ποὺ ἐξελίσσεται χωρὶς νὰ χάνει τὴν ταυτότητά της.
Ὡστόσο, ἡ ἀξία τῆς ἑλληνικῆς γλώσσας δὲν πρέπει νὰ στηρίζεται σὲ ὑπερβολὲς ἢ ἄκριτες δοξασίες.
Ἡ πραγματικὴ της δύναμη ἀναδεικνύεται μέσα ἀπὸ τὴν ἱστορία, τὴ λογοτεχνία, τὴ φιλοσοφία καὶ τὴν ἀδιάλειπτη παρουσία της στὸν χρόνο.
Ἡ σωστὴ διδασκαλία της, ἡ ἐπαφὴ μὲ τὰ ἀρχαῖα καὶ τὰ νεότερα κείμενα καὶ ἡ οὐσιαστικὴ καλλιέργεια τοῦ λόγου ἀποτελοῦν τὸν ἀσφαλέστερο δρόμο γιὰ τὴ διατήρηση τῆς γλωσσικῆς καὶ πολιτισμικῆς μας κληρονομιάς.
Ἡ ἑλληνικὴ γλῶσσα δὲν εἶναι μόνον μέσο ἐπικοινωνίας. Εἶναι φορέας μνήμης, πολιτισμοῦ καὶ τρόπου σκέψεως.
Κάθε λέξη της κουβαλᾷ ἱστορία, κάθε πρόταση συνεχίζει μία ἁλυσίδα αἰώνων καὶ κάθε γενιὰ ἔχει τὴν εὐθύνη ὄχι μόνον νὰ τὴ χρησιμοποιεῖ, ἀλλὰ καὶ νὰ τὴν παραδίδει ἀκόμη πιὸ ζωντανὴ στὶς ἐπόμενες.
Ἀπὸ τὴν ὁμηρικὴ ἐποχή, στὴ βυζαντινὴ οἰκουμένη, καὶ ἀπὸ τὴ Ρωμηοσύνη στὸ σύγχρονο ἑλληνικὸ κράτος, ἡ γλῶσσά μας δὲν ὑπῆρξε ἁπλῶς μάρτυρας τῆς Ἱστορίας· ὑπῆρξε ὁ δημιουργός της. Ὅσο θὰ τὴν τιμοῦμε, θὰ μᾶς ὁδηγεῖ· καὶ ὅσο θὰ τὴ δημιουργοῦμε, θὰ παραμένει ἡ ζωντανὴ ψυχὴ τοῦ Ἑλληνισμοῦ.
Αν θέλετε να διαβάσετε περισσότερα άρθρα της κ. Κατερίνας Κουβουτσάκη στην «ΗΜΕΡΑ»
μπορείτε να κάνετε ένα κλικ εδώ.
Διαβάστε ακόμη:
Παλάτι του Βουκολέοντος: Η βυζαντινή κληρονομιά, η ιστορική αλήθεια και η ευθύνη της Ελλάδας
