ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΑ ΠΛΑΣΤΙΚΩΝ – Ενεργειακό κόστος, διεθνής ανταγωνισμός και αδυναμίες στην ανακύκλωση αναδεικνύουν την ανάγκη για νέες επενδύσεις, αποτελεσματικότερες πολιτικές και επιτάχυνση της εναλλακτικής διαχείρισης αποβλήτων
Σε κομβικό σημείο συνάντησης για το μέλλον της βιομηχανίας πλαστικών εξελίχθηκε το ετήσιο διεθνές συνέδριο Plastainability 2026, το οποίο πραγματοποιήθηκε για τέταρτη συνεχόμενη χρονιά.
Η φετινή διοργάνωση, την οποία διοργανώνει ο Σύνδεσμος Βιομηχανιών Πλαστικών Ελλάδος (ΣΒΠΕ), είχε τον γενικό τίτλο «Seeking a Resilience Strategy in an Era of Disruption» (δηλαδή, «Αναζητώντας μια στρατηγική ανθεκτικότητας σε μια εποχή ανατροπών»). Ειδικότερα, επικεντρώθηκε στις πολλαπλές προκλήσεις της εποχής, αναζητώντας τρόπους αποτελεσματικής αντιμετώπισής τους.
Μονόδρομος η ανθεκτικότητα
Επίσης, όπως αναδείχθηκε από τις εισηγήσεις των ομιλητών, στη σημερινή εποχή των διαδοχικών κρίσεων —οικονομικής, υγειονομικής και ενεργειακής, αλλά και γεωπολιτικών αναταράξεων— η ανθεκτικότητα είναι στρατηγική. Δεν είναι απλώς μια αμυντική γραμμή για τη βιομηχανία.
Αντίστοιχα, η κυκλική οικονομία δεν αποτελεί μόνο περιβαλλοντική υποχρέωση, αλλά κεντρική αναπτυξιακή πολιτική, ικανή να συμβάλει στη διασφάλιση της βιομηχανικής αυτονομίας, στην προσέλκυση επενδύσεων και στη δημιουργία νέων θέσεων εργασίας στην Ελλάδα και την Ευρώπη.
Κυκλικότητα και ανταγωνιστικότητα
Συμπληρωματικά, φέρνοντας στο ίδιο τραπέζι εκπροσώπους της Πολιτείας, ευρωπαϊκών θεσμών, της βιομηχανίας και περιβαλλοντικών οργανώσεων, το Plastainability 2026 ενέταξε τη βιομηχανία πλαστικών προϊόντων στο ευρύτερο πλαίσιο της ενεργειακής κρίσης, του διεθνούς ανταγωνισμού και της ανάγκης μετάβασης σε κυκλικές οικονομίες.
Παράλληλα, ανέδειξε ως θετική εξέλιξη τον διάλογο και την από κοινού αναζήτηση λύσεων στα κρίσιμα ζητήματα, μια κατεύθυνση που το συνέδριο έχει ως βασικό προορισμό να υπηρετεί, καθώς οι προκλήσεις που αντιμετωπίζει η βιομηχανία είναι αλληλένδετες.
Ιδιαίτερα, ο πρόεδρος του ΣΒΠΕ κ. Παναγιώτης Γεροντόπουλος επισήμανε ότι «η πράσινη μετάβαση δεν πρέπει να απειλεί την ανταγωνιστικότητα, ούτε οι διεθνείς ανταγωνιστικές πρακτικές να αποτελούν εμπόδιο για την πράσινη μετάβαση».
Ακόμη, υπογράμμισε την ανάγκη η Ευρώπη να αλλάξει το παραγωγικό της μοντέλο, διατηρώντας, ωστόσο, την παραγωγή εντός της επικράτειάς της.
Οι παρεμβάσεις Ρόσβαλ και Αικατερινάρη
Επιπλέον, στην ίδια κατεύθυνση κινήθηκε (με βιντεοσκοπημένη παρέμβαση), η Ευρωπαία επίτροπος Περιβάλλοντος, Ανθεκτικότητας των Υδάτων και Ανταγωνιστικής Κυκλικής Οικονομίας κ. Τζέσικα Ρόσβαλ. Η Επίτροπος ανέδειξε την κυκλικότητα ως κεντρικό πυλώνα ανταγωνιστικότητας και ανθεκτικότητας.
Η κ. Ρόσβαλ ανακοίνωσε ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προετοιμάζει την Πράξη για την Κυκλική Οικονομία (Circular Economy Act). Στόχος είναι η δημιουργία προβλέψιμης ζήτησης για ανακυκλωμένο πλαστικό, η λειτουργία ενιαίας αγοράς δευτερογενών υλικών, η διασφάλιση ίσων όρων διεθνούς ανταγωνισμού και η δραστική απλούστευση του κανονιστικού πλαισίου.
Το ενεργειακό κόστος βρίσκεται πολύ ψηλά στην ατζέντα της βιομηχανίας, όπως ανέφερε στον χαιρετισμό της η αντιπρόεδρος του Διοικητικού Συμβουλίου του ΣΕΒ κ. Ράνια Αικατερινάρη.
Ειδικότερα, έθεσε στο επίκεντρο τα διαρθρωτικά προβλήματα της Ευρώπης, τα οποία συνδέονται με την εξάρτηση από το φυσικό αέριο και το οριακό σύστημα τιμολόγησης της ηλεκτρικής ενέργειας, ενώ τόνισε την ανάγκη διατήρησης της δωρεάν κατανομής δικαιωμάτων εκπομπών.
Επιπρόσθετα, η κ. Αικατερινάρη περιέγραψε την κατάσταση στον ευρωπαϊκό κλάδο πλαστικών ως κρίση ανταγωνιστικότητας και βιομηχανικής ανθεκτικότητας, αναφερόμενη παράλληλα στις ικανοποιητικές επιδόσεις της ελληνικής βιομηχανίας πλαστικών.
Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσίασε, η ελληνική παραγωγή πλαστικών αυξήθηκε κατά 47% την περίοδο 2013–2025, έναντι μόλις 11% στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Παράλληλα, η παραγωγικότητα του κλάδου είναι 21% υψηλότερη από τον μέσο όρο της ελληνικής μεταποίησης και 67% υψηλότερη από τον μέσο όρο της ελληνικής οικονομίας, ενώ αντιστοιχεί στο 85% του ευρωπαϊκού μέσου όρου.
Μεταποίηση πλαστικών: Μεγάλες προκλήσεις, αλλά και αισιοδοξία
Σε μία από τις πρώτες δημόσιες παρεμβάσεις του ως γενικός διευθυντής της Ευρωπαϊκής Ένωσης Μεταποιητών Πλαστικών (EuPC), ο κ. Έριχ Κουάζ αναφέρθηκε, με μήνυμά του προς τους συνέδρους, στις βασικές προκλήσεις και ευκαιρίες που αντιμετωπίζει σήμερα ο ευρωπαϊκός κλάδος μεταποίησης πλαστικών.
Πρόκειται για έναν κλάδο που αποτελείται από 48.000 εταιρείες, απασχολεί περισσότερους από 1,3 εκατομμύρια εργαζομένους και καταγράφει συνολικό κύκλο εργασιών άνω των 270 δισ. ευρώ.
Περίοδος έντονης πίεσης
Όπως επισήμανε, ο κλάδος βρίσκεται υπό πίεση, καθώς η Ευρώπη έχει μετατραπεί σε καθαρό εισαγωγέα πλαστικών υλικών και προϊόντων. Ο κ. Κουάζ αναφέρθηκε στον κίνδυνο μετεγκατάστασης της παραγωγής, στο κλείσιμο επιχειρήσεων, στο υψηλό και ευμετάβλητο ενεργειακό κόστος, καθώς και στο πρωτοφανώς πυκνό και ακόμη ρευστό νομοθετικό πλαίσιο.
Αναφερόμενος στους στόχους κυκλικότητας, έθεσε ένα κρίσιμο ζήτημα: την πιθανότητα οι στόχοι ανακύκλωσης και ανακυκλωμένου περιεχομένου, όταν εφαρμόζονται μεμονωμένα, να προκαλέσουν ανεπιθύμητες συνέπειες για την ευρωπαϊκή παραγωγή.
Όπως χαρακτηριστικά ανέφερε:
«Η Ευρώπη δεν έχει θέσει μόνο στόχους ανακύκλωσης, αλλά και στόχους ποσοστού ανακυκλωμένου περιεχομένου. Το πρόβλημα είναι ότι, όταν αυτοί οι στόχοι τίθενται μεμονωμένα, υπάρχει ο κίνδυνος μιας τεράστιας αύξησης στις εισαγωγές υλικών και τελικών προϊόντων με ανακυκλωμένο περιεχόμενο στην Ευρώπη, με τρόπους που είναι δύσκολο έως αδύνατο να μετρηθούν ή να επαληθευτούν».
Ο αθέμιτος ανταγωνισμός
Στην ανάλυσή του συμπεριέλαβε επίσης τα ζητήματα του διεθνούς εμπορίου και του αθέμιτου ανταγωνισμού.
«Αντιμετωπίζουμε αυξημένο ανταγωνισμό από παγκόσμιους παίκτες. Το πρόβλημα έγκειται στο ότι οι εισαγωγές συχνά δεν φέρουν το ίδιο ρυθμιστικό βάρος, επομένως δεν υπάρχουν ίσοι όροι ανταγωνισμού μεταξύ των Ευρωπαίων εγχώριων παραγωγών και άλλων περιοχών», σημείωσε.
Ως χαρακτηριστικό παράδειγμα ανέφερε την Ισπανία, η οποία αποφάσισε, με αγαθές προθέσεις, να επιβάλει φόρο στο πλαστικό. Σύμφωνα με όσα παρουσίασε, το αποτέλεσμα ήταν οι εισαγωγές stretch film να αυξηθούν δραματικά, κατά 75% μέσα σε λίγα χρόνια.
Παράλληλα, πολλές εισαγωγές φέρονταν να δηλώνουν ψευδώς ποσοστά 70%, 80% ή ακόμη και 100% ανακυκλωμένου περιεχομένου, ενώ τα προϊόντα πωλούνταν περίπου στη μισή τιμή σε σύγκριση με τα εγχώρια stretch film μετά την επιβολή του φόρου.
Έτσι, η εγχώρια παραγωγή στην Ισπανία μειώθηκε σημαντικά μέσα σε μόλις έναν χρόνο. Όπως υποστήριξε ο κ. Κουάζ, ο φόρος δεν περιόρισε τη χρήση πλαστικού, αλλά αντικατέστησε την ισπανική παραγωγή με εισαγόμενα προϊόντα.
Η προϋπόθεση
Το παράδειγμα, σύμφωνα με την παρέμβασή του, αναδεικνύει τον κίνδυνο μια ορθή ως προς τον στόχο πολιτική να επιβραβεύσει αθέμιτες πρακτικές, εάν δεν συνοδεύεται από επαλήθευση, ελέγχους στα σύνορα και συνέπειες για ψευδείς ισχυρισμούς.
Ο κ. Κουάζ αναφέρθηκε επιπλέον σε συγκεκριμένες δράσεις για τη διασφάλιση ρυθμιστικής βεβαιότητας, την παρακολούθηση ολόκληρης της αλυσίδας αξίας των πλαστικών και την αντιμετώπιση του ενεργειακού κόστους.
Καταλήγοντας, εξέφρασε αισιοδοξία για τις δυνατότητες της Ευρώπης, χάρη στο ανθρώπινο ταλέντο και την καινοτομία που διαθέτει. Ωστόσο, επεσήμανε ότι η μετάβαση σε μια κυκλική οικονομία μηδενικών εκπομπών απαιτεί σημαντικούς πόρους.
«Παρά τις προκλήσεις, υπάρχει αισιοδοξία καθώς η Ευρώπη διαθέτει ταλέντο και καινοτομία. Ωστόσο, για τη μετάβαση σε μια κυκλική οικονομία μηδενικών εκπομπών (net-zero), απαιτούνται τεράστιες επενδύσεις που δεν μπορούν να επιτευχθούν χωρίς μια ανταγωνιστική βιομηχανία»,σημείωσε.
«Αποβιομηχάνιση ή επανεκκίνηση;»
Το δίλημμα «αποβιομηχάνιση ή επανεκκίνηση» έθεσε στο επίκεντρο της συζήτησης το πρώτο πάνελ του συνεδρίου, το οποίο συντόνισε ο Σταύρος Θεοδωρόπουλος, πρόεδρος του Συνδέσμου Βιομηχανιών Αττικής-Πειραιώς (ΣΒΑΠ).
Τα διαθέσιμα στοιχεία, όπως επισημάνθηκε, κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου, προσδίδοντας στο δίλημμα απολύτως πραγματική βάση. Παρότι αναγνωρίζονται τα θετικά βήματα που έχουν γίνει σε επίπεδο θεσμικού πλαισίου, υποδομών και κινήτρων, είναι σαφές ότι δεν επαρκούν για την αντιμετώπιση των προβλημάτων.
Ενδεικτικό είναι ότι οι ελληνικές βιομηχανίες πληρώνουν για την ενέργεια 30% έως 40% ακριβότερα σε σύγκριση με τις αντίστοιχες επιχειρήσεις στην Ισπανία και τη Γαλλία. Στη συζήτηση τέθηκαν επίσης η οξεία έλλειψη τεχνικού προσωπικού και τα χαμηλά ποσοστά ανακύκλωσης.
Για τις πολιτικές που απαιτούνται και τις προοπτικές του κλάδου συζήτησαν οι:
- Γιώργος Δρόσος, γενικός διευθυντής Βιομηχανίας στο Υπουργείο Ανάπτυξης.
- Ηλίας Ντεμιάν, επικεφαλής του Τμήματος Περιβαλλοντικών Οικονομικών του ΙΟΒΕ.
- Στέφανος Παπάζογλου, διευθύνων σύμβουλος της MACPAC.
- Χρήστος Βασιλάκος, διευθυντής του Τμήματος Βιομηχανίας, Ενέργειας και Πράσινης Μετάβασης στον ΣΕΒ.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσίασαν οι απαντήσεις των ομιλητών στο ερώτημα του συντονιστή σχετικά με τις παρεμβάσεις που απαιτούνται, ώστε το 2030 να αποτυπώνεται μια καλύτερη εικόνα για τον κλάδο.
Η ταχύτερη ενσωμάτωση της καινοτομίας, η υλοποίηση νέων παραγωγικών επενδύσεων, η δημιουργία μεγαλύτερων επιχειρήσεων, η αξιοποίηση της Τεχνητής Νοημοσύνης και, βεβαίως, η εξωστρέφεια αναδείχθηκαν ως βασικοί παράγοντες για τη βελτίωση της πορείας της βιομηχανίας.
Ως ένα από τα σημαντικά ορόσημα αναφέρθηκε και η ελληνική προεδρία του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης το δεύτερο εξάμηνο του 2027. Η προεδρία αυτή αναμένεται να αποτελέσει ευκαιρία για συμβολή στη διαμόρφωση των ευρωπαϊκών βιομηχανικών προτεραιοτήτων και για την προώθηση των εθνικών θέσεων στα ζητήματα βιομηχανικής πολιτικής.
Οι αδυναμίες της ανακύκλωσης στην Ελλάδα
Η διαχείριση των πλαστικών αποβλήτων και η ανακύκλωση αποτέλεσαν και πάλι βασικό θέμα προβληματισμού στο Plastainability 2026.
Τη σχετική συζήτηση συντόνισε η Λένα Μπέλση, μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου του ΣΒΠΕ και διευθύνουσα σύμβουλος της Geocycle Ελλάς. Στο πάνελ συμμετείχαν οι:
- Ιωάννα Θανασούλια, διευθύνουσα σύμβουλος της Αχαϊκά Πλαστικά.
- Ντιάνα Γεωργακοπούλου, γενική διευθύντρια Βιώσιμης Ανάπτυξης στον ΣΕΒ.
- Αλεξάνδρα Τόγια, διευθύνουσα σύμβουλος του Ελληνικού Οργανισμού Ανακύκλωσης (ΕΟΑΝ).
- Φίλιππος Κυρκίτσος, πρόεδρος της ΜΚΟ Οικολογική Εταιρεία Ανακύκλωσης.
Η συζήτηση ανέδειξε τις έντονες διαρθρωτικές αδυναμίες του ελληνικού συστήματος, καθώς και την απουσία ολοκληρωμένης διαχείρισης, από τη διαλογή στην πηγή έως τα επόμενα στάδια της ανακύκλωσης.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η Ελλάδα δυσκολεύεται να επιτύχει τους στόχους ανακύκλωσης. Την ίδια στιγμή, αναδεικνύεται ένα ευρωπαϊκό παράδοξο: οι στόχοι αυξάνονται μέσω του Κανονισμού για τις Συσκευασίες και τα Απόβλητα Συσκευασίας (PPWR), ενώ η παραγωγική δυναμικότητα ανακύκλωσης στην Ευρωπαϊκή Ένωση μειώνεται.
Σε αυτό το πλαίσιο, ιδιαίτερη θέση κατέχει το Συλλογικό Σύστημα Εναλλακτικής Διαχείρισης για τα γεωργικά πλαστικά, το οποίο υλοποιούν τέσσερις βιομηχανίες του κλάδου. Πρόκειται για μια πρωτοβουλία που προχωρά παρά τις πρακτικές δυσκολίες που συνεπάγεται η εφαρμογή της.
Θετική εξέλιξη αναμένεται να αποτελέσει η πλήρης λειτουργία του Συστήματος Εγγυοδοσίας (DRS). Το επιχειρησιακό του σχέδιο βρίσκεται ακόμη σε στάδιο αξιολόγησης, ενώ η έναρξη λειτουργίας του για τους καταναλωτές αναμένεται το 2027. Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις που παρουσιάστηκαν, το σύστημα αναμένεται να εξοικονομεί περισσότερα από 60 εκατ. ευρώ ετησίως για την Τοπική Αυτοδιοίκηση.
Στα βασικά συμπεράσματα του πάνελ περιλαμβάνεται η διαπίστωση ότι η σωστή λειτουργία και ο αποτελεσματικός έλεγχος της ανακύκλωσης μπορούν να ενισχύσουν τόσο την κυκλική οικονομία όσο και τη βιομηχανία πλαστικών.
Ωστόσο, εξακολουθούν να εκκρεμούν σημαντικές παρεμβάσεις. Το DRS δεν έχει ακόμη τεθεί σε πλήρη λειτουργία, ενώ ούτε ο καφέ κάδος ούτε η χωριστή συλλογή οργανικών αποβλήτων από τον κλάδο της φιλοξενίας και της εστίασης (HORECA) έχουν υλοποιηθεί. Οι ελλείψεις αυτές επηρεάζουν, μεταξύ άλλων, την καθαρότητα των υλικών που προορίζονται για ανακύκλωση.
Βιώσιμος σχεδιασμός: Το πρόγραμμα Ocean Stewards
Στο πλαίσιο του Plastainability 2026, πέρα από τις παρεμβάσεις εκπροσώπων της βιομηχανίας, της πολιτείας και της κοινωνίας των πολιτών, παρουσιάστηκε το Ocean Stewards, μια πρωτοβουλία συλλογής και επανάχρησης πλαστικών αποβλήτων.
Το πρόγραμμα αποτελεί συμμαχία τριών μη κερδοσκοπικών φορέων: του Ιδρύματος Χατζηγάκη, του Αμερικανικού Κολλεγίου Ελλάδος και της MEPP Environmental. Στόχος του είναι η ολιστική προστασία των θαλασσών και η ενδυνάμωση της νέας γενιάς μέσα από τέσσερις πυλώνες: την Παιδεία, το Περιβάλλον, την Τεχνολογία και την Κοινωνία.
Το Ocean Stewards παρουσίασαν η Ράνια Ασσαριωτάκη, διευθύντρια του Γραφείου Βιωσιμότητας του Αμερικανικού Κολλεγίου Ελλάδος (Deree), και ο Γιάννος Πριόβολος, επικεφαλής Βιομηχανικού Σχεδιασμού στη MEPP Environmental.
Το πρόγραμμα λειτουργεί ως ένα «ζωντανό εργαστήριο», στο οποίο φοιτητές σχεδιάζουν νέα, χρηστικά αντικείμενα υψηλής ποιότητας από θαλάσσια απορρίμματα. Η έμφαση δίνεται στην ουσιαστική επανάχρηση των υλικών και όχι απλώς στην ανακύκλωσή τους.
Τιμητική διάκριση στη μνήμη του Χρήστου Παπάζογλου
Σε κλίμα συγκίνησης, ο ΣΒΠΕ απένειμε κατά τη διάρκεια του συνεδρίου τιμητική διάκριση στη μνήμη του Χρήστου Παπάζογλου, αναγνωρίζοντας την πολυετή προσφορά του στον κλάδο και στον Σύνδεσμο.
Το βραβείο παρέλαβε ο γιος του εκλιπόντος κ. Στέφανος Παπάζογλου, διευθύνων σύμβουλος της MACPAC. Στην παρέμβασή του αναφέρθηκε στο πάθος με το οποίο ο πατέρας του υπερασπιζόταν διαχρονικά την αξία της ελληνικής βιομηχανικής παραγωγής.
